რჩეული სტატიები

Grid List

„ძალიან მძიმე ნოემბერ-დეკემბერი გველოდება“

თათია გოჩაძე

 კორონავირუსის პანდემიის პარალელურად მეცნიერები ახალ საფრთხეზე - „თვინდემიაზე“ ალაპარაკადნენ, რაც იმას ნიშნავს, რომ კორონავირუსის მორიგი ტალღა, სავარაუდოდ, სეზონურ დაავადებებს დაემთხვევა. „თვინდემიის“ შესახებ პუბლიკაციას BBC ავრცელებს, სადაც აღნიშნულია, რომ შარშანდელისგან განსხვავებით, შესაძლოა, წელს სეზონურმა ვირუსებმა რევანში აიღოს და ეპიდემიოლოგიური სიტუაცია მნიშვნელოვნად გაართულოს, რასაც ათობით და ასობით ათასი ადამიანის გარდაცვალება მოჰყვება. ამ მოვლენას ეპიდემიოლოგებმა „თვინდემია“ (twins - ტყუპები)  უწოდეს.

რა საფრთხის წინაშე დგას საქართველო ეპიდემიოლოგიური კუთხით? -  „ვერსია“ სამედიცინო საკითხების ექსპერტ ვახტანგ კალოიანს ესაუბრა:

 

- პანდემია  ჩვენთან დრამატულად აქტიური გავრცელების ფაზაშია. გვაქვს მაღალი ინფიცირების რისკი, ასევე, მაღალია გავრცელების კოეფიციენტით დადებითობის მაჩვენებელი და რაც ყველაზე ცუდია, საკმაოდ მაღალია სიკვდილობა.

პროგნოზიც საკმაოდ მძიმეა, რადგან ჩვენი მოქალაქეების ძალიან დიდი ნაწილი ისევ აუცრელია.

ეპიდემიის მეხუთე ტალღას ოქტომბრის ბოლოს ან ნოემბრის დასაწყისში ველოდებით და ამის მთავარი მიზეზი სწორედ აუცრელ საზოგადოებაში მობილობის მკვეთრი ზრდაა. ეს კლასიკური მიზეზია ყველა, მათ შორის, კოვიდეპიდემიისა.

- ამ ფონზე, გარკვეული ჯგუფებისთვის ვაქცინაცია სავალდებულო ხომ არ უნდა გახდეს?

- ჯერ კიდევ მაისში წამოვაყენეთ გეგმა, რომელიც შედგება რამდენიმე პუნქტისგან, ესენია: აცრაზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა, ძირითადად, მობილური ჯგუფების ხარჯზე; აქტიური საინფორმაციო და საგანმანათლებლო კამპანია, ვთქვათ, კარდაკარის პრინციპით, სადაც ექიმები და ის ადამიანები, რომლებსაც აქვთ ინფორმაცია ვაქცინაციაზე და შეუძლიათ, ჩვენს მოქალაქეებს პასუხი გასცენ ყველა კითხვაზე, მივლენ მოქალაქეებთან; სავალდებულო ვაქცინაცია ან სავალდებულო ტესტირება სპეციფიკური ჯგუფებისთვის - ესენი არიან ექიმები და საავადმყოფოში დასაქმებული ადამიანები, პოლიცია, სახანძრო, საჯარო მოხელეები, პედაგოგები, კვების მრეწველობაში დასაქმებულები, ისინი, რომებიცც რისკ-ჯგუფში შედიან და შეხება აქვთ საზოგადოების ფართო ფენებთან; ასევეა ფინანსური სტიმულაცია, რომელიც გამოიხატება აცრილი მოქალაქეებისთვის საშემოსავლო გადასახადის სამი თვით გაუქმებაში - ეს არის ის პუნქტები, რომელთა თავის დროზე განხორციელება მოგვცემდა აცრილი ადამიანების ძალიან მნიშვნელოვან ზრდას.

- ბატონო ვახტანგ, რას ნიშნავს „თვინდემია“ და რა საფრთხის წინაშე დგას საქართველო სეზონური ვირუსების გააქტიურების თვალსაზრისით?

- „თვინდემია“, სიტყვა-სიტყვით, ნიშნავს დატყუპებას, ეს არის კოვიდისა და ბანალური გრიპის ინფექციის თანხვედრა ანუ ერთდროული გავრცელება.

შარშან გრიპის გავრცელების ნაკლები შემთხვევები გვქონდა და ამას ლოგიკური ახსნაც აქვს - მეტ-ნაკლებად, დაკეტილ ვითარებაში ვიყავით, ნიღბის გამოყენებაც საკმაოდ მაღალი იყო. ახლა კი ასე არ ხდება, მსოფლიოც ნელ-ნელა იხსნება ვაქცინირებული ადამიანების ხარჯზე და უფრო აქტიურად იწყებს გავრცელებას ბანალური გრიპის ვირუსი, რომლის პრევენციის გზაც, ასევე, ვაქცინაციაა.

აქაც საკმაოდ რთული ვითარებაა - გრიპის სულ 43 000 ვაქცინა გვაქვს, რაც რეალურად, მხოლოდ ექიმებისთვისაა და ასევე შექმნის პრობლემას.

- ბატონო ვახტანგ, ვაქცინაციის ხელშეწყობის თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია თუ არა, რომ საქართველოში კოვიდვაქცინის მსგავსად გრიპის ვაქცინაც უფასო იყოს?  

- ხელმისაწვდომობა უზრუნველყოფილი უნდა იყოს! რა თქმა უნდა, სპეციფიკური ჯგუფებისთვის უნდა იყოს უფასო, თუმცა არის საზოგადოების ნაწილი, რომელსაც შეუძლია დაფინანსება, მაგრამ ფიზიკურად არაა ხელმისაწვდომი ანუ გამოწვევა ფინანსურ ხელმისაწვდომობასთან ერთად ფიზიკური ხელმისაწვდომობის დეფიციტიცაა.

- გრიპის ვაქცინაზე დეფიციტი მსოფლიოშია?

- ცუდი ორგანიზების გამო, რატომაც არ გვქონდა კოვიდის ვაქცინა თავის დროზე, ძალიან დავაგვიანეთ და ივლისამდე ვერ დავიწყეთ ვაქცინაცია, აქაც ზუსტად იგივე მიზეზია.

მსოფლიოში გრიპის ვაქცინაზე გარკვეული დეფიციტია, თუმცა ის ქვეყნები, რომელთაც ეფექტური ხელისუფლება ჰყავთ, ახერხებენ ყველაფერ ამის ორგანიზებას.

- „თვინდემიის“ პირობებში, როცა კოვიდთან ერთად, შესაძლოა, სხვა სეზონური ვირუსებიც გააქტიურდეს, რა პროგნოზის გაკეთება შეგიძლიათ, როგორი ზამთარი გველის?

- თუ ვაქცინაციას ამ ტემპით გავაგრძელებთ, ძალიან მძიმე ნოემბერ-დეკემბერი გველოდება. ინფიცირების მაღალი რისკია და რომ შევადაროთ, ყველა წინა ტალღა დაიწყო შედარებით დაბალი ნიშნულიდან ანუ საწყის ეტაპზე ინფიცირებულთა რაოდენობა შედარებით ცოტა იყო, ახლა კი ვხედავთ, რომ 4000-5000 გვაქვს სასტარტო პირობები, რაც ძალიან მძიმე პროგნოზის საფუძველია.

წარმოდგენა მიჭირს, რა შეიძლება, მოხდეს ნოემბერ-დეკემბერში.

- არსებულ ტალღას „ლოქდაუნი“ შეაკავებს?

- „ლოქდაუნს“ საკმაოდ ხანმოკლე ეფექტი აქვს. ის რეალურად გამოიყენება მხოლოდ ძალიან მძიმე ვითარებაში, როცა ჰოსპიტალური სექტორი არაა მომზადებული და ადეკვატური რაოდენობის აღჭურვილობა, მედიკამენტი არ არსებობს; ექიმები და საექთნო პერსონალი არ გვყავს; როცა ვირუსის გავრცელება ძალიან მაღალია. ამ ეპიდემიისთვის დამახასიათებელია ის, რომ მისი პროგნოზირება და მისი წინასწარი გათვლა ძალიან მარტივადაა შესაძლებელი, უბრალოდ, გადაწყვეტილებები უნდა იყოს მიღებული ინდიკატორების მიხედვით. მაგალითად, სკოლის გახსნა, რომელიც ძალიან მნიშვნელოვანია, მაგრამ ჩვენ გვქონდა ინდიკატორი, რომ იმ შემთხვევაში გავხსნიდით სკოლებს, თუ დადებითობის მაჩვენებელი იქნებოდა 4%.

ახლა ვხედავთ, რომ 6.7%-ზე გაიხსნა სკოლები, რაც, რა თქმა უნდა, აუარესებს ვითარებას.

თუ ვმართავთ პანდემიას ეპიდემიოლოგიური ინდიკატორების მიხედვით და ამაში საარჩევნო პოლიტიკას არ გავურევთ, რა თქმა უნდა, უკეთესი შედეგები გვექნება.  

 

 

 

ოფიციალური მონაცემებით საქართველოში კორონა ვირუსით 13 ორსული გარდაიცვალა. როგორც მედიაში გავრცელდა ინფორმაცია, რამდენიმე ორსულის გარდაცვალების მიზეზი ექიმის არასწორი რეკომენდაცია აღმოჩნდა, რომელიც ვაქცინაციაზე უარის თქმას გულისხმობდა. როგორ უნდა დაიცვან ორსულებმა თავი და რა არის ერთადერთი გზა ორსულისა და ნაყოფის უსაფრთხოებისთვის. ამასთან დაკავშირებით „ვერსია“ ესაუბრა ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის წარმომადგენელ ლადო კახაძეს, რომლის თქმითაც, ერთადერთი გზა ქალის უსაფრთხო ორსულობისთვის  ვაქცინაციაა.

„ქალის იმუნური სისტემა ორსულობის პერიოდში ძალიან დასუსტებულია. პანდემიის ასეთ რთულ ვითარებაში აუცილებელია, ყველა ორსულმა გაიკეთოს კოვიდის საწინააღმდეგო ვაქცინა, რითაც დაიცავს თავის და ნაყოფის სიცოცხლეს. გარდა ვაქცინისა, აუცილებელია პირბადის მოხმარება, დისტანციის  და დღეისთვის მოცემული რეკომენდაციების მაქსიმალური დაცვა.“

საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა, რომ ექიმების გარკვეული ნაწილი აცრის რეკომენდაციას არ აძლევს პაციენტებს და რამდენიმე ორსული სწორედ ექიმის ამგვარ რეკომენდაციას შეეწირა. რა შეიძლება, გამოიწვიოს ამგვარმა გადაწყვეტილებებმა?- ამ კითხვაზე კახაძე გვპასუხობს:

„ექიმებს, რომლებსაც ფიცი აქვთ დადებული, ერთ-ერთ პუნქტში წერია: „ არა ავნო, რა“,  ეს ნიშნავს, რომ არასწორი რჩევაც კი არის ადამიანის ვნება და ექიმის სიტყვას ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს პაციენტისთვის. ჩემთვის გაუგებარი, მიღებელია და დიდად გასაკვირიც არის ექიმის მიერ ორსულისთვის არასწორი რჩევის მიცემა. მკითხველმა მაპატიოს, შეიძლება მკაცრი ვარ ამის შეფასებისას, მაგრამ არ მომწონს მსგავსი რჩევა, როდესაც ექიმები ეუბნებიან პაციენტებს „არ აიცრათ“.  ორსულობის დროს უკუჩვენებას აცრა არ იძლევა, ამიტომ ვაქცინაცია, ვაქცინაცია და კიდევ ერთხელ ვაქცინაცია!“

 შეგახსნებთ, რომ საქართველოში კორონავირუსით ინფიცირების 1915 ახალი შემთხვევა დაფიქსირდა, გარდაიცვალა კიდევ 78 პაციენტი. ამასთან, დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის ინფორმაციით, გამოჯანმრთელდა 5929 პირი.

 

თაღლითური სქემების მსხვერპლი, ალბათ, ბევრი ადამიანი გამხდარა. ერთ-ერთი ასეთი „აფიორა“ ფასიანი სასკოლო ოლიმპიადა გახდა. პანდემიის დაწყების შემდეგ მსგავსმა ოლიმპიადებმა და სქემებმა ონლაინ რეჟიმში გადაინაცვლა. რამდენიმე დღის წინ მედიაში გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, გაიმართა ინტელექტუალური კონკურსი,რომელშიც მშობლებმა ბავშვები დაარეგისტრირეს, თანხა გადაიხადეს და შემდეგ მალევე გაიგეს,რომ ამ კონკურსის ერთადერთი „გამარჯვებული“ მისი ორგანიზატორია, რომელმაც ყველა მოატყუა. ახალგაზრდა ქალი, რომელიც აღარც დაზარალებულის თანხებს აბრუნებს და უბრალოდ, გაქრა.

საინტერესოა, აკონტროლებს თუ არა ასეთ ორგანიზაციებს განათლების სამინისტრო; რა ზომებს იღებენ და რატომ არ მიეწოდება მოსახლეობას მსგავსი სქემების შესახებ ინფორმაცია.? „ვერსია“ ამ კითხვებით განათლების სამინისტროს საზოგადოებასთან ურთიერთობის წარმომადგენელს დაუკავშირდა. თავდაპირველად, გვითხრეს რომ ამ თემაზე სამინისტროდან გაგვესაუბრებოდა კომპეტენტური პირი, თუმცა, მოგვიანებით განგვიცხადეს, რომ ამ თემაზე სტატია მათ გარეშე მოგვემზადებინა და კომენტარის გაკეთება არ ისურვეს. რის შემდეგაც, განათლების ექსპერტს, დავით ფერაძეს დავუკავშირდით.

 _ოფიციალური სასკოლო ოლიმპიადა არის მხოლოდ ერთი, რომელსაც ატარებს „გამოცდების ეროვნული ცენტრი“ და ის არის უფასო.  ჯერ კიდევ დიმიტრი შაშკინის დროს გამოცემული დირექციიდან გამომდინარე, უნიბართვოდ სკოლის ჭიშკარს ვერ შეაღებთ და თუ შეხვალთ, სკოლის დირექტორმა უნდა დაგრთოთ ნება, ის კი სამინისტროსგან იღებს თანხმობას. აქედან გამომდინარე, ეს ე.წ ორგანიზაციები არიან სამინისტროს მფარველობის ქვეშ. სწორედ ამიტომ, ვერ გაგცათ განათლების სამინისტრომ შესაბამისი პასუხი. ეს არის ერთ-ერთი კორუფციული სქემა და უკვე წლებია, ვერ დასრულდა განათლების სამინისტროში კორუფცია. ისინი პირდაპირი მნშვნელობით, რომც არ მფარველობდნენ ამ ორგანიზაციებს, მაინც მფარველობაში ეთვლებათ, რადგან მათი მხირდან არანაირი რეაქცია არ მოდის.

_ბატონო დავით, რამდენად მარტივია მსგავსი, თუნდაც, თაღლითური ორგანიზაციის ჩამოყალიბება რიგითი პირებისთვის?

_ჩვენ რომ მოვინდომოთ მსგავსი ორგანიზაციის შექმნა და ოლიმპიადის გამართვა, თუ ეს ოლიმპიადა იქნება ფასიანი, აუცილებლად დაგვჭირდება სამინისტროსგან მხარდაჭერა. უფასოს ჩატარებისას შეიძლება, არაფერი მოგვთხოვონ. ამ ყველაფერს უნდა აკონტორლებდეს განათლების სამინისტრო. ფასიან ოლიმპიადებში ძირითადად ადამიანებს იტყუებენ ისე, რომ პირველ ტურს ატარებენ უფასოდ და შემდეგ მომდევნო ეტაპს ხდიან ფასიანს. გასაგებია, მშობელი უნდა მიხვდეს, რომ ამ ფასიან ოლიმპიადებში ფულის გადაყრა სისულელეა, თუმცა, ზოგს მაინც სურს მონაწილეობა. ამ დროს მნიშვნელოვანია, რას აკეთებს სკოლა და განათლების სამინისტრო, რათა ეს მშობლები არ გახდნენ ვინმეს მსხვერპლნი და იყვნენ ბოლომდე ინფორმირებულნი.

_თქვენი აზრით, ამ ყველაფერში განათლების სამინისტროს პასუხისმგებლობა რამდენად მნიშვნელოვანია?

_მსგავს თაღლითურ სქემებზე თვალის დახუჭვა ან უკონტროლობა მიანიშნებს მხოლოდ ერთ რამეზე, რომ ამ საკითხში თავად მაღალჩინოსნები არიან ჩართულნი. მე კონკრეტულად ვერ გეტყვით, რომ ამას მფარველობს მინისტრი ან რომელიმე პირი, მაგრამ ამ ყველაფერზე უშუალო პასუხისმგებლები ისინი არიან, რადგან მათ უწყებაში ხდება ეს ყველაფერი.

_ვინაიდან, სამინისტრო მშობლებს შესაბამის ინფორმაციას არ აწვდის, თქვენ რას ურჩევდით ამ ადამიანებს, როგორ დაიცვან თავი მსგავსი თაღლითური სქემებისგან?

_მშობლებს ვურჩევდი, ბავშვი ჩართონ მხოლოდ „ეროვნულ სასწავლო ოლიმპიადაში“.  როგორც კი მსგავს ოლიმპიადაზე თუ ნებისმიერ სხვა რამეზე რაც სკოლას და განათლების სისტემას უკავშირდება, ფულის გადახდის საკითხი წამოიჭრება, მაშინვე დდი ყურადღება უნდა გამოიჩნოს მშობელმა და ყველაფერი გაარკვიოს. არც ერთ ფასიან ოლიმპიადაში არ უნდა ჩაერთონ და თუ ვინმე დააძალებს, ამისთვის უნდა დარეკონ სამინისტროში, ან გაავრცელონ ინფორმაცია მედიაში. არც გრძელვადიანი და არც მოკლევადიანი პერსპექტივით, ფასიანი ოლიმპიადები ბავშვებს არაფერში სჭირდებათ, მათ შორის, არც თავის გამოსაჩენად. რაც შეეხება, „ეროვნულ სასწავლო ოლიმპიადას“ ასე თუ ისე, მაინც ოფიციალურია და მოკლევადიანი პერსპექტივით ბავშვისთვის სტიმულის მისაცემად შეიძლება, ღირდეს მონაწილეობა.                                    

 ავტორი: ია გრიგალაშვილი

გუშინ, 31 აგვისტოს, საკოორდინაციო საბჭომ სწავლის დაწყებასთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება მიიღო. როგორც ცნობილი გახდა, სწავლა კვლავ დისტანციურ რეჟიმში განახლდება. საზოგადოებაში ამ საკითხს აზრთა სხვადასხვაობა მოჰყვა, რადგან გარკვეულ ნაწილს არ სურს, მოსწავლეები კვლავ დისტანციურ რეჟიმზე გადავიდნენ.

 

რატომ მიიღო საკოორდინაციო საბჭომ ეს გადაწყვეტილება და რა უარყოფითი შედეგები შეიძლება გამოიწვიოს  გარკვეული დროის შემდეგ დისტანციურმა სწავლებამ, ამ თემაზე „ვერსია“ ექსპერტს განათლების საკითხებში დავით ფერაძეს ესაუბრა. მისი თქმით, სასწავლო პროცესი აუცილებლად საკლასო ოთახებში უნდა დაწყებულიყო, რადგან ბავშვებისთვის ეს ფსიქოლოგიურად დამაზიანებელი იქნება.

  როგორ აფასებთ, გადაწყვეტილებას სწავლის დისტანციურად გაგრძელების შესახებ?

- ამ გადაწყვეტილებას თავიდანვე უარყოფითად შევხვდით, წინა წელს, როდესაც პანდემია დაიწყო. მაშინ სხვა გზა, უბრალოდ, არ არსებობდა, გარდა სკოლების დისტანციურ რეჟიმში გადაყვანისა. იმ დროს რეალურად არაფერი ვიცოდით ამ ვირუსის შესახებ, არ არსებობდა ვაქცინა, შესაბამისად, ჩაკეტვის გადაწყვეტილებას დადებითად შევხვდით. რა ხდება დღეს, გვაქვს ვაქცინა, საკმაოდ ბევრი ვიცით ვირუსის შესახებ, მაგრამ მაინც დისტანციურ რეჟიმში გადაწყდა სწავლის დაწყება. ეპიდემიის კონტროლისა და მართვის რა ხვედრითი წილი აქვს ამგვარ ჩაკეტვას? ვფიქრობ, რომ არანაირი დადებითი მხარე ამ გადაწყვეტილებას არ აქვს. წინა თვეებს თუ გავიხსენებთ, როდესაც იყო საკლასო ოთახებში სწავლა, თან ვაქცინაციაც არ იყო დაწყებული, თებერვალში, მარტსა და აპრილში ბევრად დაბალი იყო ინფიცირებულების რიცხვი. მიუხედავად იმისა, რომ გაკვეთილები საკლასო ოთახებში ტარდებოდა, სტატისტიკის მიხედვით, თუ ვიმსჯელებთ, აგვისტოს თვეში ბევრად მეტია ინფიცირებულების რიცხვი, როდესაც აქტიურად მიმდინარეობს ვაქცინაცია და სკოლა არ მუშოაბს, ვიდრე იმ თვეებში, როცა მოსწავლეები სკოლაში დადიოდნენ.

 - თითქმის ორწლიანი პანდემიური ვითარებისა, მნიშვნელოვანია, აქვს თუ არა ყველა მოსწავლეს იმის რესურსირომ დისტანციურად შეძლოს განათლების მიღება? 

-  ვიცით, რომ რეგიონებში მხოლოდ ინტერნეტთან უწყვეტი კავშირის პრობლემა კი არა, სათანადო ტექნიკაც არ აქვთ. რას ვეუბნებით დღეს ამ ბავშვებს, რომ გასაგებია არ გაქვთ ეს ტექნიკა და შესაბამისი საშუალებები, მაგრამ პანდემიის გამო ვარღვევთ თქვენს კონსტიტუციურად, ბავშვთა უფლებათა კონვენციით,ზოგადი განათლების შესახებ კანონით თქვენთვის მონიჭებულ უფლებას?!

როდესაც, ასეთი კოვიდსიტუაცია გვაქვს, აუცილებელია, განათლების და მეცნიერების სამინისტროს ჰქონდეს სტატისტიკა, სკოლის მოსწავლეთა რამდენი პროცენტია ისეთი, რომელსაც არ აქვს შესაბამისი პირობები იმისა, რომ მიიღოს დისტანციური განათლება. თუ სამინისტრომ ამ ორი წლის განმავლობაში ვერ მოახერხა მსგავსი სტატისტიკის გაკეთება, არსებობს სოციალურად დაუცველი მოქალაქეების სტატისტიკა და ძალიან მარტივად ამით შეუძლიათ მიიღონ მსგავსი ინფორმაცია. მეორე საკითხია, ის რომ ამდენი ხნის განმავლობაში თვითონ რატომ არ დაინტერესდნენ ამ თემით.

- გარდა ამ პირობების არარსებობისა, კიდევ რა სახის პრობლემები გამოიკვეთა ამ ორწლიანი დისტანციური სწავლების პროცესში?

- ვინმემ ხომ შეიძლება წარმოიდგინოს იმ ბავშვების მდგომარეობა, რომლებიც შარშან მივიდნენ სკოლაში, წელს არიან მეორე კლასში და ისინი აღარ უნდა გასცდნენ სახლს. საკლასო სივრცე, მასწავლებელთან და კლასელებთან კომუნიკაცია, ამ ყოველივეს დეფიციტი ამ ბავშვებისთვის იქნება ჩვეულებრივი მოვლენა. ეს სერიოზული დარტყმაა მომავალზე. მაღალ კლასებში გვაქვს სხვაგვარი პრობლემები - გაუცხოების სინდრომი, მარტოობის შიში და მსგავსი ფსიქოლოგიური პრობლემები.

 - ყოველივე ამის ფონზე შევადაროთ, რა ხდება ამ მიმართულებით მსოფლიოს წამყვან ქვეყნებში?

- მსოფლიოს ბევრი წამყვანი ქვეყანა მიხვდა, რომ ბავშვების ჩაკეტვა ბევრად წამგებიანი და ჯობს პანდემიის მიუხედავად ისწავლონ საკლასო ოთახებში. ყველა წამყავნი ორგანიზაცია და ქვეყანა ამბობს იმას, რომ ჩაკეტილობა უფრო დიდი დარტყმაა, სწორედ ამიტომ სასწავლო პროცესი ბევრ ქვეყანაში სკოლებში განახლდება.

 

გუშინ, 31 აგვისტოს, საკოორდინაციო საბჭოს გადაწყვეტილების მიხედვით, ცნობილი გახდა, რომ სასწავლო პროცესი სკოლებში და უნივერსიტეტებში 15 სექტემბრიდან 4 ოქტომბრის ჩათვლით დისტანციურ რეჟიმში განახლდება. ამასთან დაკავშირებით, "ვერსიამ" სტუდენტები გამოკითხა და დაინტერესდა, რას ფიქრობენ ისინი სწავლის ონლაინ რეჟიმში გაგრძელებაზე; რა სირთულეებს აწყდებიან და უშლით თუ არა ხელს დისტანციური სწავლება ხარისხიანი განათლების მიღებაში:

სალომე 23 წლის:

დისტანციურად სწავლებას ორი დადებითი მხარე აქვს, პირველი - დროის დაზოგვა, მეორე - შეგიძლია, ნებისმიერი ადგილიდან იყო ლექციაზე და ლოკაცია ამ დროს პრობლემა არ არის, მაგრამ დადებითზე მეტი უარყოფითი მხარე აქვს. სწავლების ხარისხი ბევრად დაბალია, ხშირია ტექნიკური ხარვეზები, რომელიც ასევე მოქმედებს ხარისხზე, არ არის ლექციები ისეთი “ცოცხალი” და აქტიური, როგორც აუდიტორიებში.

ნათია 22 წლის:

დისტანციური სწვლა მისაღებია კოვიდ სიტუაციის გათვალისწინებით , თუმცა არც ისე მარტივია ასეთ რეჟიმში მეცადინეობა. თან ახლავს გარკვეული სირთულეები როგორიცაა, ინტერნეტის კავშირის წყვეტა , ყურადღების გაფანტვა და ა.შ. ვფიქრობ, რაც შეიძლება მალე უნდა მოხერხდეს რეგულაციების შემუშავება, რომ დავბრუნდეთ აუდიტორიებში , წინააღმდეგ შემთხვევაში გაგვიჭირდება ხარისხიანი განათლების მიღება.

ანა 20 წლის:

ონლაინ რეჟიმში სწავლა არ მომწონს, რადგან შესაბამის ცოდნას ვერ ვიღებთ და გვიწევს კომპიუტერზე მიჯაჭვულობა. პანდემიიის ფონზე ერთადერთი ალტერნატიული გზა არის ონლაინ სწავლება, თუმცა სოფლებში ინტერნეტის პრობლემა გვაქვს და ხარჯი მეტია. რაც ყველაზე ცუდია, სოფლებში არ არის კარგი ინტერნეტი.

სალომე 22 წლის:

ჩემი აზრით, არაეფექტურია ონლაინ განათლების მიღება,ზოგიერთი ფაკულტეტი პრაქტიკას მოითხოვს, რომელსაც ონლაინ ვერანაირად ვერ გაივლი. ონლაინ ლექციებიც და გამოცდებიც არაეფექტური მგონია და ვთვლი, რომ ონლაინ გავლილი სემესტრი ფუჭი და არაფრისმომცემია.

ავთო 23 წლის:

მომწონს დისტანციური სწავლება და სამსახურიდან გამომდიანარე მირჩევნია გამოცდებიც დისტანციურად ვწერო. თუმცა, ვფიქრობ, გააჩნია რომელ ფაკულტეტზე სწავლობს სტუდენტი. ზოგიერთი მიმართულება ხშირ პრაქტიკებს საჭიროებს, ამიტომ მათთვის ონლაინ სწავლება ძალიან წამგებიანია.

ელენე 22 წლის:

ონლაინ სწავლის რეჟიმი  ჩემთვის ნაყოფიერი არ არის, გასულ სემესტრებში არაერთ პრობლემას გადავაწყდი როგორც მე, ასევე ჩემი მეგობრები. მთავრი პრობლემას კი ცუდი ინტერნეტი წარმოადგენს. ჩემი სპეციალობის გათვალისწინებით, იძულებულები ვიყავი ონლაინ გამევლო პრაქტიკული სასწავლო კურსები, რამაც ვერ მიმიყვანა სასურველ შედეგამდე.

თორნიკე 24 წლის:

სტუდენტებს, რომლებიც აცრილები არიან უნდა ქონდეთ უნივერსიტეტში სიარულის უფლება. ზოგადად ონლაინ სწავლება ლექტორებისთვისაც და სტუდენტებისთვისაც ამარტივებს პროცესს იმ კუთხით, რომ დროს ზოგავენ, მაგრამ კომუნკიაცია და ხარისხიანი განათლების მიღების შანსი ასეთ დროს შედარებით ნაკლებია.

მარიამი, 23 წლის

ვფიქრობ, ონლაინ რეჟიმში ლექციების ჩატარება დროის დაზოგვაში გვეხმარება. თუნდაც, გზაში აღარ იკარგება დრო. თუმცა, სემინარების ონლაინ ჩატარება ძალიან დიდი სირთულეა, რადგან დიდ ჯგუფებში გამოკითხვის ან ცოდნის შემოწმება რთულდება. მე პირადად მაგისტრატურაზე ხელი შემიშალა, რადგან პრაქტიკული კურსების უმეტესობაში აირია სიტუაცია და რამდენჯერმე მოგვიწია საიტებზე მხოლოდ ვიზიტი. ამიტომ პრაქტიკული კურსებისთვის არის ძალიან შეუსაბამო ფორმატი. ჰიბრიდული ვარიანტი თუ იქნება, ბევრისთვის უფრო ხელსაყრელია.

ავტორი: ია გრიგალაშვილი

 

Վանո Սիրադեղյան / «Ափսոս էր երեխան»

ვანო სირადეღიანი

ცნობილი სომეხი პროზაიკოსი და პოლიტიკური მოღვაწე (დაიბ. 13.11.1946 წელს, სომხეთში). 90-იანი წლებში, დამოუკიდებელი სომხეთის ხელისუფლებაში მოსული პოლიტიკური ძალის ერთ-ერთი ლიდერი. გარდაიცვალა 2021 წლის 15 ოქტომბერს.

 

დასანანი იყო ბავშვი

როდესაც კაცმა დრო მონახა და უკან მიიხედა, დაინახა, რომ წარსული მივიწყებაში იძირება. „არ შეიძლება მოხდეს“, - ეს იყო პირველი, რაც გაიფიქრა. ყოველთვის, როცა წარსულისთვის თვალი გადაუვლია და მალევე ყოველდღიურობაში დაბრუნებულა, შთაბეჭდილება დარჩენია, რომ იქ ყველაფერი რიგზეა, რომ იქ, მეხსიერების სამალავში, დღეთა მსვლელობა უდანაკარგოდ ჩაბეჭდილა და მხოლოდ დროა საჭირო, რომ ფიქრში გამოსახულებათა მწკრივი მოქმედებაში მოვიდეს. მაგრამ აი, დრო მოძებნა და ნახა, რომ ცხოვრება თავის კვალს მეორე ბოლოდან შლის.

„რა საწყენია!“, - გაიფიქრა კაცმა და უკვე გასაგები იყო, რომ წინ უფსკრული არაა, რომლის კიდესთან ცხოვრება შეწყდება. სიკვდილი წინ, სადმე, ჩასაფრებული კი არ გიცდის, არამედ ზურგიდან მოდის, გეპარება, ნაცხოვრები წლების კვალს უჩუმრად შლის და, როცა შენამდე მოვა, წინ არაფერი დაგრჩება და აღარც წარსულში დაგრჩება რამე, რომ დაგენანოს... და მაინც, დასანანი იყო ცხოვრება. დასანანი იყო, ასე ზედმიწევნით გეცხოვრა და შემდეგ ყველაფერი მივიწყებას მისცემოდა. დასანანი იყო იმ ნათელი ბავშვის მოციმციმე გამოსახულებაც, რომელიც შეუცნობელია, როგორ შეერია წყვდიადით მოცული მეხსიერების მოქუფრულ მასას, გაუგებარია, ან თავად როდისღა გაუჩინარდა. „ეშმაკმა წაიღოს შენი უჟმური თავი“, - გამწარდა მარტოხელა კაცი.

- რა კარგი იყო, იმ ბავშვმა რომ შენი არსებობა არ იცოდა!

და შემდეგ ფრთხილად, სხეულში სადმე, რომელიმე კუნთი მტკივნეულად რომ არ დაჭიმვოდა, ფრთხილად და ყურადღებით წამოდგა - ყავის  მოსადუღებლად. ახლა ის ვაშლს უნდა ფცქვნიდეს ან შვილის ველოსიპედის შეკეთებით უნდა იყოს დაკავებული, ანდა, სხვა მსგავსი რამეებით, რასაც სახლში 50-ის შემდეგ აკეთებენ ხოლმე. მთელი ამჟამინდელი ცხოვრების არსი კი საკუთარი თავის მომსახურებისკენაა მიმართული. მისი თითოეული  მოქმედება უაზრო თუ არა, მოსაბეზრებელი მაინცაა. არავინ არის, რომ გათლილი, დაჭრილი და თეფშზე წრიულად დაწყობილი ვაშლი მიირთვას ან ველოსიპედის, მწყობრში სწრაფად მომყვანი მამის სიმარჯვით იამაყოს. ახლა ის თავისივე შესაძლებლობების მომხმარებელი გამხდარა, სალათის სუნისა და გემოს შემფასებელიც თავადაა და თავისივე თავის მსმენელიც, რადგან უკვე საკუთარ თავთან ლაპარაკობს. მისი სახლიდან ზღვა სამას ნაბიჯზე უნდა ყოფილიყო, რომლის არც სუნთქვა იგრძნობოდა და არც ხმა, ვინაიდან ქალაქის ტიპის დასახლებას ზღვისგან დღე და ღამე მოხმაურე ავტომაგისტრალი ჰყოფდა.

მაგისტრალს მიკრული ერთსართულიანი სახლების დაბა დღისით თითქოს არც კი ცხოვრობდა. ადამიანები გარეთ მხოლოდ უკიდურესი აუცილებლობის შემთხვევაში გამოდიოდნენ, მზის ჩასვლისთანავე კი, ბავშვებს სახლებში ექაჩებოდნენ, ვინაიდან მზის ამოსვლამდე, ბევრად ადრე, პაპანაქება სიცხე დგებოდა და ბავშვებს ძილი უნდა მოესწროთ - სკოლაში რომ წასულიყვნენ.

სახლი თითქოს კეთილსინდისიერად იყო აშენებული - გარე სამყაროსგან შეძლებისდაგვარად იზოლირებული, თუმცა ხვლიკის წიწილები ნახვრეტებს მაინც პოულობდნენ და ამ გრილ სამოთხეში ძვრებოდნენ, რომლის ერთადერთი ბატონ-პატრონი მარტო კაცი იყო - თავისი უაზროდ დიდი ეზოს ტერიტორიით, სადაც დღის მწველი სიცხისგან, მილიონობით ხვლიკს შეეძლო სულის მოთქმა. მაგრამ ხვლიკებს არ გაუმართლათ, რადგან სახლის მობინადრეს ქვეწარმავლები და საერთოდ, სრიალ-პრიალა ლორწოვანი რაღაცეები სძულდა - მას, სანამ ოცი წლის გახდებოდა, მაკარონიც კი არ გაუსინჯავს, ხოლო ბრინჯს კი იმიტომ არ ჭამდა, რომ უფროსი ძმაც არ ჭამდა და, როდესაც ოჯახის წევრები სადილად სხდებოდნენ, ყოველ ჯერზე, დედა, გადანახული მარაგებიდან მისთვის რაღაცას მოძებნიდა ხოლმე.

ხაშის მიმართ ზიზღი კი, ნებისყოფის უდიდესი დაძაბვის ფასად გადალახა, თუმცა ეს, ალბათ, გარდაუვალიც იყო, ვინაიდან, კვირაობით, დილაადრიან ხაში არა მარტო მეგობრების შეკრების შესაძლებლობას იძლეოდა, არამედ რიტუალებს მოკლებულ სომხურ ყოფაში ერთადერთი სრულყოფილი რიტუალი იყო, რომელიც დაკრძალვას, გენოციდს ან სხვა რაიმე უბედურებას არ უკავშირდებოდა.

არყის სმაც სწორედ მაშინ ისწავლა. დღემდე არ ესმის, რატომ სვამენ არაყს სხვა სამხრეთელები, თავად კი სმა ხაშის მიმართ ზიზღის დასაძლევად დაიწყო, თუმცა არაყიც ცალკე საზიზღრობა იყო. ხაშის შიგნეულის ნაჭრებს, ყოველი შემთხვევისთვის, თავის თეფშიდან ყოველთვის მოშორებით დებდა, ისევე, როგორც ხახვს.

...გაირკვა, რომ ტელევიზორის ეკრანიდან მოუწყვეტლობის ადამიანური შესაძლებლობა უსაზღვროა - დაუსრულებლად უყურებდა, დღე და ღამე, მრავალი კვირის განმავლობაში, დივანზე წამოწოლილი, თვლემისას და არ იცოდა, რას მოუტანდა ეს - სიზარმაცესა და უცოდველ იდიოტიზმს, თუ შინაგანი დაჭიმული სიმის უცაბედ გაწყვეტას? ყველა შემთხვევაში, ფიქრის უნარის დაკარგვა საჭირო არ იყო, ხოლო წერა - ფიქრის საუკეთესო საშუალებაა. ასეთ დროს, პირველი, რაც აზრად მოსდის უმნიშვნელო და პატარა ქვეყნის, თანამდებობიდან გადაყენებულ გენერალს, ერთგულებისა და ღალატის, რევოლუციისა და კონტრრევოლუციის მარადიული თემებია, მაგრამ ჯერ იმდენ დროს არ გაევლო, რომ პოლიტიკისგან დატოვებული სიძულვილი გამქრალი ყოფილიყო. შთაბეჭდილებებიც არც ისე ახალი იყო, რომ წყენას ამოხეთქვისკენ ებიძგა, და კიდევ, იმდენად უჭკუოც არ იყო, ეფიქრა - მისი ცხოვრების მაგალითი ვინმესთვის გაკვეთილი იქნება.

როდის ყოფილა ისტორია ვინმესთვის გაკვეთილი, რომ ახლა იყოს? თითოეული ადამიანი, ყოველი თაობა, საკუთარ შეცდომებზე სწავლას თავის ხელშეუვალ უფლებად თვლის და ამ უფლების მაქსიმალური აგრესიით სარგებლობს. და როდესაც საკმარისად შემცდარია ხოლმე იმისთვის, რომ საკუთარ შეცდომებზე გაკვეთილი იწვნიოს, უკვე მომდევნო თაობების შეცდომების ჯერი დგება.

გამოსავალი - შეულამაზებელი დღიურის წერა იყო. ოთხ კედელს შორის გატარებული არაფრის მსგავსი დღეების აღწერა ერჩივნა, შეუმჩნევლად ხმამაღლა ფიქრზე  გადასვლას, რისი ნიშნებიც უკვე ჩანდა. ისღა დარჩენოდა, შორს განედევნა დღიურის მწარმოებელი თოთხმეტი წლის გოგონას გამოსახულება, რომელიც სენტიმენტალურ ტალახში ჩაფლობის საფრთხეს ახსენებდა და ეს კი, ნაადრევ მარაზმზე უკეთესი არაფრით იყო - სენტიმენტები და მარაზმი, ალბათ, ერთი და იგივე მოვლენის ორი გამოვლინებაა.

მაგრამ საწერკალამი დიდხანს ხელში ვერ უჩერდებოდა - ხელი თითქოს ვერ ეგუებოდა.

ალბათ ასე იყო პირველი გაპარსვის დროსაც. ნამდვილად ასე ხდება, როცა ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ პერანგის ღილებს იკრავ, ასე ხდება, როცა წლიდან წლამდე ყავას თანაშემწეები გიდუღებენ, ტექსტს თანაშემწეები გიწერენ, იარაღს ზეთავენ, ტელეფონის ანგარიშს გივსებენ... და იძულებითი მუქთამჭამელის ამ ყოველდღიურობაში, წერის მაგივრად მხოლოდ რეზოლუციის დადებაღა გრჩება, ფიქრის მაგივრად - სხვისი ნაფიქრალის მოწონება ან დაწუნება, ხოლო სხვა დანარჩენიდან მხოლოდ ის, რასაც დღე და ღამ პირადი დაცვით გარშემორტყმული გენერლებიც კი, სხვისი თანდასწრებით არასდროს სჩადიან და, როცა ადამიანი ბოლოს და ბოლოს მარტო რჩება, კარგა ხანს უჭირს გაერკვეს -  ეს მოუხერხებლობა სიბერითაა გამოწვეული, თუ უსაქმურობაში გაწაფულობით?

ასე დაბნეულნი არიან ბავშვები სკოლაში საზაფხულო არდადეგებიდან დაბრუნების შემდეგ, როცა ხელში საწერკალამი არ უჩერდებათ ან კარნახზე კონცენტრაციას ვერ ახდენენ, მასწავლებელი კი ჩლუნგია და ვერ ხვდება, რომ ზაფხულის დღეებიდან ბავშვი კლასში თანდათანობით უნდა დააბრუნოს - კარნახის მაგივრად მარტივი ტექსტები უნდა მისცეს... 

… ყავა ამჯერადაც დაექცა. ადუღებას დაჟინებული მისჩერებოდა, მადუღარას ორი ნაბიჯითაც არ მოსცილებია, მაგრამ ქაფის ამოსვლა მაინც ვერ შენიშნა. ახლა პრობლემა ის იყო, დაქცეული მასა მაშინვე მოეწმინდა - ვიდრე  გახურებულ მინანქარს შეახმებოდა, თუ ჯერ ყავა დაელია და შემდეგ? შემდეგისთვის გადადება დროს დააკარგვინებდა. „და შენ დროს რა მოუვა, რო?“, - ირონიით გაიფიქრა კაცმა.

დროდადრო, სატვირთოს გრიალი ან სამგზავრო ავტომობილის საყვირის ხმა შეახსენებდა ხოლმე, რომ სახლის კედლებს მიღმა რაღაც სიცოცხლე მაინც არის. სიცოცხლის არსებობას, მზის ჩასვლის შემდეგ ბეღურების ჟღურტულიც მოწმობდა. საინტერესოა, ამ უჩრდილო ქვეყანაში, სად აფარებენ თავს ბეღურები დღის განმავლობაში? ან განა, რამდენ ხანს უნდა იცხოვროს აქ, რომ ფინიკის ჩრდილი ჩრდილად ჩათვალოს და მის ტოტებში კი ბეღურების ჟღურტული დამაჯერებლად ჟღერდეს? უფრო დამაჯერებელი, ალბათ, კაჭკაჭის ან სხვა რომელმე ნაირფერი ფრინველის არსებობა იქნებოდა, ბეღურა კი ადრეულ გაზაფხულზე ნაჟურ წყლებში მოჭყუმპალავე წარმოედგინა.

და, თუ ამ გამოსახულებათა შორის ხის არსებობა გარდუვალია, მაშინ ის ტირიფის უნდა იყოს ან გარგარის - ნესტიანი და ჩამუქებული შტოების ამოყრის მოლოდინში. და, თუ ნაჟურ წყლებში, გაზაფხულის ღელეზე მისული, ზამთრის უსაკვებო დღეებგამოვლილი გამხდარი ბეღურაც დათამაშობს, შეუძლებელია, რომ იქვე, მახლობლად შარვალაკაპიწებული, შიშველ ფეხებზე სანდლებამოცმული და წკეპლამომარჯვებული, ბეღურების მდევნელი ბავშვიც არ გამოჩნდეს.

„განა შენი შვილი შენი დაკარგული ბავშვობის ძიება არ არის?“, - ფრთხილად, მდუღარე ყავის პირველი ყლუპის მოსმასავით, გაიფიქრა კაცმა.

ახლა ყავა კაბინეტში  ფრთხილად უნდა გაეტანა, რომ არ დაქცეოდა - ასე უწოდებდა ორი ოთახიდან ერთ-ერთს, სადაც არ იძინებდა. საფერფლეც თან წაიღოს, თუ ცალკე მობრუნდეს?.. თან წაიღო. რა თქმა უნდა, არსად ეჩქარებოდა, მაგრამ, როცა მთელი ცხოვრება მოძრაობები შედეგებზე გაქვს გათვლილ-გავარჯიშებული, ამის შეცვლა უკვე შეუძლებელია, თუნდაც შენი დღე უსასრულო იყოს და დროც უსაზღვრო გქონდეს.

სამზარეულოდან ოთახში თეფშით ყავის გატანა ვერა და ვერ ისწავლა - ჭიქიდან ყავა თეფშზე ეღვრებოდა და, როცა ამ რამდენიმე წლის წინათ მიხვდა, რომ ჭიქა და თეფში ცალ-ცალკე უნდა დაეჭირა, უკვე გვიანი იყო.

საწყენიც კი იყო ასე გვიან მიხვედრა. რამდენადაც თავისი მოუხერხებლობა სწყინდა, იმდენად უფრო მეტად შვილის მოხერხებულობით ამაყობდა, როცა ნახა, მისი ჯერ კიდევ ექვსი წლის ვაჟიშვილი, ცალ ხელში მართკუთხა საპონს როგორ ატრიალებდა. ამ ასაკში, როცა ფეხსაცმლის თასმების შეკვრის სწავლაზე ერთ სიცოცხლეს კარგავ, ძნელია იფიქრო, რომ - ბავშვმა სადღაც ერთხელ ნახა და ისწავლა. საბედნიეროდ, რაღაც-რაღაც გაწაფულობები ადამიანს მაიმუნისგან ჯერ კიდევ შემორჩა და თუ ისინი ჩვენში არ ვლინდებიან, ჩვენგან შვილებს მაინც გადაეცემა. ერთი სიტყვით, როცა ყავას თვითონ იდუღებდა, თეფშის გარეშე სვამდა, ხოლო თუ საზეიმო განწყობა ჰქონდა, სამზარეულოში თეფშის ასაღებად ცალკე ბრუნდებოდა და თან საფერფლეც მიჰქონდა.

„და თუ ასეა, - გაიფიქრა კაცმა ისე, რომ ტელევიზორის კადრებს ვერც კი ამჩნევდა, - თუ შენი შვილი შენი დაკარგული ბავშვობის ძიებაა, მაშინ შენი ბავშვობა რაღა იყო, თუ არა - შენი მშობლის მიერ თავისი ბავშვობის ძიება?..“

... სიგარეტის ღერს ფილტრიანი ბოლოდან მოუკიდა. ასეთ დროს პირველი რეაქცია, რაც ჰქონდა, ღერს ინსტინქტურად აბრუნებდა და დამდნარი ფილტრით ენას იწვავდა. მხოლოდ შემდეგ აგდებდა სიგარეტს საფერფლეში. ამასაც უკვე შეგუებოდა.

„ასეთ შემთხვევაში, ცხოვრების ამ ჯაჭვში,  რომელია შენი მონაკვეთი? შვილი მშობლისგან როდის თავისუფლდება? რომელ ასაკში? რას რომ მიხვდება?“. ნუთუ ყოველი შვილის დაბადებისას, ახლიდან იბადებიან და იმ ასაკს იხსენებენ, როცა სიკვდილზე იმდენივე წარმოდგენა ჰქონდათ, რამდენიც სიცოცხლეზე, ანუ - არანაირი... სიცოცხლის უსასრულობის შეგრძნების ეს მოკლე პერიოდი, როგორც ნამდვილი ჰიპოთეზა, ალბათ მუდმივ გადათამაშებას საჭიროებს ზრდასრული ადამიანის, მგონი, აწ უკვე არყოფილ სიცოცხლეში... „არყოფილი“ იმიტომ, რომ ნამდვილი სიცოცხლე მანამდეა, ვიდრე სიკვდილის შეცნობა არ დამდგარა. სიკვდილის შეცნობას კი, რომელიც გასაოცრად მოდის, მაშინვე თან სდევს პირველი თავზარი და დაეჭვება - გაუგებარის მიმართ... რატომ?

იმიტომ, რომ ამის შემდეგ სიცოცხლე უკვე ის აღარაა, რაც პირველი თავზარის დაცემამდე იყო, არამედ - სიკვდილის მოსატყუებელი ხრიკების ერთი გრძელი ჯაჭვია და ღმერთისადმი დაუცხრომელი პირმოთნეობა.

ყავა მწარე ეჩვენა. იმაზე უფრო მწარე, ვიდრე უშაქრო ყავა უნდა ყოფილიყო. ღირდა, რომ დღე ერთი ნატეხი შაქრით დაეტკბო, სხვა რომ არაფერი, ახალი კვირა იწყებოდა. განვლილი თერთმეტი თვის დღეთა თანმიმდევრობაში მხოლოდ ის ხდებოდა, რომ კვირა იწყებოდა და კვირა მთავრდებოდა, იმას თუ არ ჩავთვლით, რომ დღე თენდებოდა და დღე ღამდებოდა. მაგრამ, იმის მიუხედავად - დღე გვიან დაღამდება თუ ადრე გათენდება, მთვარე შეივსება თუ მიილევა, დროის სულთამხდელ მსვლელობას წილადებით ხელოვნური დაყოფა სჭირდება: დღე - პირველი ჭიქა ყავის შემდეგ, შაბათი - კვირადღის წინ, მსუბუქი სამშაბათი - მძიმე ორშაბათის შემდეგ...

დედამიწის მიზიდულობის ძალა ადამიანის ფიზიკური წონასწორობის შესანარჩუნებლად საკმარისია, მაგრამ დროის უწყვეტ მსვლელობაში მისი სულიერი წონასწორობისთვის საკმარისი არ არის. ადამიანს არ შეუძლია დროის დინებას მდუმარედ მისდიოს და სამყაროს უკიდეგანობით ამოივსოს.

„ყავის ახლანდელი გემოთი დაკმაყოფილდი“, - თავის თავს ურჩია კაცმა. უნდა დატკბე შეგრძნებით, რომ დღესაც იგივე ყავას სვამ, რასაც - თხუთმეტი წლის წინათ, თუმცა არ გამოირიცხება, რომ ყავა, დიდი ხანია, იგივე არ არის და არც გემოა იგივე, მაგრამ გემოს მეხსიერება გეუბნება - იგივეა! არც ის გამოირიცხება, რომ ოდესმე გემოს შეგრძნებას თუ დაკარგავ, გემოს მეხსიერება ამის მიხვედრის საშუალებას არ მოგცემს. ისიც შესაძლებელია, რომ, როცა სიკვდილი ახლოს იქნება, სიცოცხლის ჩვეულება ამის ჩაწვდომის ნებას არ მოგცემს.

ყველა ჯერზე, სამზარეულოს ფანჯრიდან გარეთ გახედვას გამბედაობა სჭირდებოდა. გარეთ კი, მეზობლის ეზოში, უძრავად ფინიკის ხე და მისი სახლის გალავანი იყო, რომელიც დამაბრმავებელი სითეთრით ქათქათებდა. ეს სითეთრე რაღა საჭიროა? ზღვა ხომ ისედაც ულმობლად აბრმავებს და ნუთუ, ხმელეთის ეს ყოვლისმომცველი სითეთრე იმისთვისაა, რომ ტანჯვა სრულყოფილი გახადოს?

ზღვის სიახლოვე არაფრით იგრძნობოდა. სამხრეთის ზღვა უდაბნოს თხევადი გაგრძელება იყო. მადლობელი უნდა იყოს ზღვის, რომ თევზებს არ ხარშავს და ნაპირზე არ ყრის.

...უდაბნოს ულმობელო ღმერთო, შენ ხომ კარგად იცი, რომ კაცობრიობის მხსნელის ლეგენდა აქ უნდა დაბადებულიყო. სამოთხის იმედი აქ უნდა ჩასახულიყო, ვინაიდან აქ მთელ წელიწადს, დღისით ჯოჯოხეთია და სიბნელე, ისე ცხელა, როგორც კუპრის ქვაბში, აქ ჰაერის შერხევა არა თუ ქარია, არამედ ცეცხლის ალები. აქ არ შეიძლებოდა, რომ რწმენა ფანატიკური არ ყოფილიყო, ვინაიდან ამქვეყნიური ჯოჯოხეთიდან ხსნის სხვა გზა არ არსებობდა, გარდა რწმენისა და გამალებული ძიების. და არ შეიძლებოდა, რომ მხსნელს ადამიანის სახე არ ჰქონოდა, რადგან ქვიშნარსა და კლდოვანში სასარგებლო და საიმედო სხვა არაფერი იყო, რომ ტოტემის როლის შესასრულებლად გამომდგარიყო. არ შეიძლება აქლემს ჭამდე, მასზე ჯდებოდე და მისი გწამდეს კიდეც, იმავდროულად. ამიტომ, საკულტო საგანი ადამიანის სახისა უნდა ყოფილიყო, რომელიც ჩვენსავით უმწეოდ დაბადებული იქნებოდა.

და არ სცოდნოდა გზა იმ მეორე, ნამდვილი სიცოცხლის. „ნამდვილი“ იმიტომ, რომ ეს, პირველი, მგონი, არ გამოვიდა. არ გამოვიდა იმიტომ, რომ არყოფნის საპირისპიროდ არ შეიძლება ტანჯვა იყოს. არყოფნიდან ამქვეყნად თავისი ნებით  არავინ მოსულა და, მაშასადამე, სიცოცხლე არ შეიძლება, რომ სასჯელი იყოს, რადგან სასჯელი უდანაშაულოს არ ეზღვება. თავისი ნებით არავინ მოსულა და, შესაბამისად, არც იმისთვის მოსულა, რომ ამ ქვეყნიდან წასვლა მტკივნეულად შესაცნობი იყოს. საბოლოო ჯამში, სიცოცხლე ხომ ისეთი ფასია, რომლის სანაცვლოდ, ბუნებას არ შეეძლო მზაკვრობით გადაეხადა.

არარსებობაში გადასვლა, მინიმუმ, შეუცნობლად უნდა მოხდეს, ისევე, როგორც დაბადება არ შეცნობილა. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ატომ-ატომ ლოგიკურად განსჯილ კოსმოსური არსებობის ჯაჭვში ეს მომენტი ალოგიკური იქნებოდა. არსებობის დასასრულის შეცნობა არ ხდება, რადგან არ ხდება სიცოცხლის ბოლო წამის შეცნობა. ბოლო წამის შეცნობა შეუძლებელია, რადგან მას ბოლოს წინა წამის შეგრძნება უსწრებს. მთელი პრობლემა კი ისაა, რომ სწორედ ამ წამის ჩაწვდომაა შეუძლებელი, ვინაიდან, უკანასკნელი წამის გარდაუვალობის ბოლომდე არავის სჯერა. „არც უნდა დაიჯეროს“, - ხმადაბლა ჩაილაპარაკა კაცმა.

ამ დღეებიდან ერთ დღეს, უეცრად, მძინარეს გამოეღვიძა და მიხვდა, რომ წინა წამებში გული გაჩერებოდა. მიხვდა, როგორც ხდება - შეწყვეტას, დროებითსა თუ სამუდამოს, ვერ გრძნობენ და გრძნობენ მხოლოდ შეწყვეტიდან დაბრუნებას, ისევე, როგორც გონზე მოსვლას გრძნობენ და გონების დაკარგვას კი - ვერა.

2000-2001 წწ.

 ლევონ ხეჩოიანი (1955-2014) ცნობილი სომეხი პროზაიკოსი,

წარმოშობით სამცხე-ჯავახეთიდან. სომხურიდან თარგმნა გელა გელაშვილმა

 თბილი, კოკისპირული წვიმა მოდიოდა. ჩვენს სოფელში მსგავსი წვიმა აქამდე არასდროს მოსულა. მთებში თოვლი ერთბაშად დადნა და სოფლის შუა გამავალმა მდინარემ ქუჩები თვალის დახამხამებაში გაავსო. ყველანი სახურავებზე ასულიყვნენ და შიშჩამდგარი თვალებით სკოლის საპირფარეშოს სახურავზე მარტოდდარჩენილ რუსული ენის მასწავლებელს უცქერდნენ. ვუყურებდით და ვფიქრობდით, რომ მისი გადარჩენა შეგვეძლო. როდესაც ყვითელმა ღვარცოფმა სახლებიც გაავსო და იქიდან ახალშობილი ბატკნები, ფიცრები და ყუთში ჩამსხდარი კვერცხისმდებელი ქათმები გარეთ გამოიტანა, თითოეული ჩვენგანი კვლავ ფიქრობდა, რომ ცურვით შეიძლებოდა სკოლის საპირფარეშოსთან მისვლა და რუსული ენის მასწავლებლის გადარჩენა.

 

თბილი წვიმის ქვეშ იგი მდუმარედ იდგა, მაღალქუსლიანი ფეხსაცმელი გაეხადა და ხელში ეჭირა, საშველად არავის უხმობდა, არ ტიროდა. როდესაც ყვითელი ნიაღვარი ომის გმირ ჰაიროს სახლში შევარდა, იქიდან მისი წყვილი ჩასადგმელი ფეხები გამოიტანა და თან წაიღო, თითოეული ჩვენგანი კვლავ დარწმუნებული იყო, რომ რუსული ენის მასწავლებლის გადარჩენა შეეძლო. საჭირო იყო არა პირდაპირ, არამედ სკოლის ეზოს ზედა ბოლოდან გაგვეცურა, რათა წყლის დინებას საპიფარეშოსთან მივეყვანეთ.

 

ის მუქი ფერის ტუჩის საცხს იყენებდა, საუბრისას ქერა თმას მსუბუქი მოძრაობით უკან იწევდა და გაღიმებისას ლოყაზე პატარა ჩაღრმავება უჩნდებოდა. სოფლელები ამბობდნენ, რომ ბრიუსოვის „ანგლო-რუსული“ ჰქონდა დამთავრებული, მაგრამ წესიერად არავინ იცოდა, რას ნიშნავდა ეს - „ანგლო-რუსული“. უბრალოდ, ეს უცხო სიტყვები ჩვენ გვახსენებდა, რომ იქ, ციურ სულებს მიწიერნი ასხვაფერებენ, რომ ეს სიტყვები მას ყველაზე მეტად შეეფერება და  ვერცხლის ჟღერადობას სძენს.

 

შეყვარებული ბიჭები მას სკოლის გზაზე აჩერებდნენ და შორეული მეგობარი გოგონებისთვის დეპეშის ტექსტის შედგენაში დახმარებას სთხოვდნენ, თან თვალებდახრილი ეუბნებოდნენ: „შენ ძალიან გგავს, გაღიმებისას მასაც ლოყაზე პატარა ჩაღრმავება უჩნდება“. ჯარში მიმავალ ბიჭებს გულის ჯიბეში მისი შეთხზული პოეტური ტექსტები ედოთ. მერვე, მეცხრე და მეათეკლასელი ბიჭები ულვაშს უშვებდნენ, ხოლო მეშვიდეკლასელები - შარვლების გაუთოებას დებსაც კი არ ანდობდნენ. ერთხელ მექანიზატორ სედრაკს მისთვის უთქვამს: „ინგლისი ძალიან მიყვარს, ვერ მომიყვები მათთან ხორბალს რა ტექნოლოგიით თესავენო?“. სოფლიდან რამდენიმემ თავისი ცოლი ახალქალაქშიც კი წაიყვანა, რომ თმა ნვარდის მსგავსად შეეჭრათ.

 

როდესაც წელზე თოკმობმული რამდენიმე მამაკაცი ხის ტაშტებში ჩასვეს, რათა გაეცურათ და შენობაში დარჩენილი ჰაირო გადაერჩინათ, დასაკლავი პირუტყვივით რომ ბღაოდა, ყვითლად მოზვირთულმა ტალღებმა ტაშტები კედელ-კედელ ახეთქა და თვალის დახამხამებაში დაამსხვრია. მაშინაც კი თითოეული ჩვენგანი დარწმუნებული იყო, რომ სკოლის საპირფარეშოსთან მისვლა შეიძლებოდა, ოღონდ საჭირო იყო, არა თუ დინების მიმართულებით, არამედ საპირისპიროდ გაცურვა, მორევს რომ არ ჩაეთრიე. ასე თუ ვიმოქმედებდით, შეგვეძლო ადგილამდე მისვლა და ნვარდის გადარჩენა. შენობის შიგნით ჰაირო ბღავოდა, იხრჩობოდა. მამაკაცებმა სახურავი ჩაანგრიეს და მისი ფეხებმოკვეთილი, ხორცისგუნდა სხეული თოკებით ასწიეს, ზევდან გაიყვანეს.

 

მდინარე ბობოქრობდა, ფრინველთა ბუდეები და ხის ხმელი ტოტები მოჰქონდა, თაღოვან ხიდს აყრიდა. როდესაც თვალის დახამხამებაში ხიდი ნაპირს მოსწყდა და ტალღებზე კოტრიალით გაუჩინარდა, თითოეული ჩვენგანი კვლავ დარწმუნებული იყო, რომ საპირფარეშომდე მისვლას ცურვით შესძლებდა და თოვლგამლღვალ გაყინულ წყალში ფეხი თუ გაუშეშდებოდა, ნემსით დაიჩხვლეტდა. შემდეგ მდინარის სწრაფმა დინებამ ძირფესვიანად მოგლეჯილი უზარმაზარი ხე ჩამოიტანა. ხე დინებას მოსწყდა, სკოლის ეზოში შევიდა და რწევა-რწევით ქვევით დაეშვა. ეს მომენტალურად მოხდა და ყველამ ერთდროულად შენიშნა, თუმცა თითოეული ჩვენგანი დარწმუნებული იყო, რომ მოცურავე ხე ხელს ვერ შეუშლიდა, მასთან შეხვედრის შემთხვევაში შეიძლებოდა ჩაეყვინთა, მერე მინდვრის ყვავილების სურნელის მქონე სუნამომოპკურებულ ნვარდისთვის მხრებზე ხელი მოეხვია, თბილ და თავსხმა წვიმაში, ყვითელ ტალღებზე ზურგზე დაწოლილს გაეცურა და იგი სახურავებამდე მიეყვანა.

 

მსხვილტანიანი ხე სკოლის აივნის ხის ბოძებს გამოედო, დარტყმისგან ეკლესიის სამრეკლოდან მოტანილი სკოლის ზარი ლავგარდნიანად მოსწყდა და წყალში ჩაიძირა. ხემ მიმართულება შეიცვალა. ტრიალ-ტრიალით მძიმედ მოძრაობდა. ნვარდმა ეს თავადაც შენიშნა. სახურავზე ჩამოჯდა. კედელზე გადმოკიდებულ ფეხებს უკვე ყვითელ მღვრიე წყალს უწვდენდა. შიშველ ფეხებზე ფეხსაცმელი ჩაიცვა, ისევ გაიხადა, წინდის ჩაცმა დაიწყო და მერე - ფეხსაცმლის. შეკრებილთაგან ვიღაცამ თქვა: „ამას რა აზრი აქვს?..“. შემდეგ ვერ შევძელით გახსენება, ვიღაცამ ეს ხმამაღლა თქვა თუ თითოეულმა ჩვენგანმა მხოლოდ ფიქრში ამოთქვა. როდესაც მან მეორე წინდა და ფეხსაცმელიც ჩაიცვა, ყველა მიხვდა, თუ როგორ უზომოდ სჯეროდა ნვარდს ცხოვრების, თუ რატომ არ ტიროდა და შველას რატომ არ ითხოვდა.

 

შეკრებილთაგან ვიღაცამ თქვა - „ჩაცმას რა აზრი ჰქონდა?..“ და სწორედ იმ მომენტიდან თითოეულ ჩვენგანს უკვე აღარ სჯეროდა, რომ ცურვით შესძლებდა ნვარდამდე მისვლას და მის გადარჩენას. ხემ, როგორც ასანთის კოლოფი, საპირფარეშო ისე გააფრიალა. ჩაძირული ნვარდი ყვითელ წყალზე აღარ გამოჩენილა, არცერთი წამით აღარ გამოჩენილა. შეკრებილი მამაკაცები შურითა და სიძულვილით უყურებდნენ ომში ფეხებდაკარგულ ჰაიროს. თბილი და კოკისპირული წვიმა არ წყდებოდა.

 

ოთხი დღის შემდეგ წყლებმა უკან დაიხია. მისი სხეული და სამრეკლოს ზარი სოფლიდან ძალიან შორს, მდელოზე დაშლამული და წყალმცენარეებით დაფარული იპოვეს. დედაქალაქში მცხოვრები დამწუხრებული მშობლები ჩამოვიდნენ და მდიდრული მანქანით კუბო წაიღეს.

 

ზარი შლამისგან გაწმინდეს და შეკეთებულ ლავგარდანზე კვლავ ჩამოკიდეს. მას დაკარგული ჟღერადობა დაუბრუნდა. მამაკაცები კი, რომლებიც შუაღამისას დაფეთებული წამოხტებოდნენ ხოლმე, ერთხმად აცხადებდნენ, რომ იმ მომენტში ზარს ვიღაც რეკავდა. დანარჩენებმა შუაღამემდე იფხიზლეს და ზარის რეკვა მათაც გაიგეს. სოფლის თავზე მოლივლივე, ფრთაგაშლილი ღელვისგან შუშები ზრიალებდნენ და კლებად ღამეში, კვლავ და კვლავ, შორეული ფრთების ტყლაშუნი ისმოდა.

 

 

ვარდგეს პეტროსიანი

სომხურიდან თარგმნა გელა გელაშვილმა

 

დღე და ცხოვრება

 

ზღვა იმიტომა არი ზღვა, რომ ზოგჯერ ნაპირებიდან გადმოდის ხოლმე, აოხრებს კიდეც. ნაპირებიდან თუ არ გადმოვა, შეიძლება დაჭაობდეს ან უზარმაზარ გუბედ იქცეს.

ადამიანი იმიტომა არის ადამიანი, რომ ზოგჯერ ისიც უნდა გადმოვიდეს თავის ნაპირებიდან, საკუთარი ბედისწერის წინააღმდეგ აჯანყდეს, ისეთი რამე თქვას, რასაც დანარჩენ დღეებში თავის თავში ახრჩობს, თუმცა მერე ზღვასავით უნდა დამშვიდდეს... დამშვიდდეს, მომდევნო ღელვამდე.

 

სამუშაო დღის ყველაზე სანუკვარი მომენტი შესვენებაა. სულ ორმოცდახუთი წუთი გრძელდება, მაგრამ ჩვენ მას მთის კევივით ვწელავთ და ვაგრძელებთ. ზარის დარეკვამდე, ჯერ კიდევ ათი-თხუტმეტი წუთით ადრე, ფანქარს და სახაზავს საზეიმოდ დაბლა ვდებთ - მის უდიდებულესობა შესვენებას ველოდებით, რომელიც ჩვეულებრივ, ზარის დარეკვაზე მოდის და ზარითვე მიდის. საშინლად არ მიყვარს ზარის ხმა - გეგონება ამ ქვეყნად საათი არ არსებობდეს. ზარი, ჩვენი შეფის მიგნებაა და ნება რომ მისცე, სამყაროში ყველაფერს ზარის დარეკვაზე მოაწყობდა - ზარზე დავიბადებოდით, ზარზე შევუღლდებოდით, ზარზე მოვიწყენდით, ცრემლებსაც ზარზე შევიმშრალებდით და მეუღლეებსაც კი ზარზე დავცილდებოდით... (ეს უკანასკნელი კი, მგონი ცუდი არ იქნებოდა - ვინ იცის, ახლა უკვე რამდენი წყვილია შეგროვილი და ზარის დარეკვას უცდის).

საათს დავცქერი, ათი-თხუთმეტი წუთიღა დარჩა. არმენი სიგარეტის კოლოფსა და ასანთს ჯიბიდან იღებს, ნახაზზე დებს - ის თავგამოდებული მწეველია, ჩვენს ოთახში ერთადერთი მამაკაცი, ხოლო ჩვენ მისი „ჰარემი“ - „წარუმატებელი მამაკაცის ნუგეში“. მერიც ეწევა, უყვარს, როცა ამას სასადილოში ან კრების დროს დემონსტრაციულად აკეთებს: „ქალებისთვის ხომ შეიძლება?“ - კითხულობს. ყოველთვის კარგი სიგარეტი აქვს, ერთხელ მეც შემომთავაზა, გავსინჯე, „სალემი“ იყო, მგონი, იმ სიგარეტის სახელი - ტკბილსურნელოვანი, სპეციალურად ქალებისთვის. მერი ახლა ცქმუტავს, სკამზე მოუსვენრად მოძრაობს, თითქოს ზღარბზე იჯდეს, თვალი კარისკენ უჭირავს. ვის ელოდება? არამუჰის ტყავის ძველი, გაცვეთილი ჩანთა უჯრის სიღრმიდან დღის სინათლეზე გამოაქვს. შესვენებაზე ბაზარში შესვლა უნდა მოასწროს, რომელიც ჩვენს საპროექტო სახელოსნოდან ძალიან ახლოს არის. არამუჰი კარგი გოგოა. „საღამოს ისევ სტუმარს ველოდებით, - წყნარად ჩამჩურჩულებს, - არ ვიცი, ვაზის ნედლი ფოთოლი თუ იქნება?“. ჰასმიკი და სედა ჩვენს მატერიკზე ახალმობინადრენნი არიან, ორი-სამი თვე იქნება რაც ჩვენთან მუშაობენ, თვითონაც არ იციან რას აკეთებენ, თუმცა მთელი დღე ნახაზებს უსხედან. ახლა მათ სარკე, ტუჩსაცხი, ფანქარი ამოუღიათ და თავიანთ ლამაზ ცხვირ-პირს ჩქარ-ჩქარა იწესრიგებენ. სედა კაშკაშა წითელ პომადას ისვამს. არადა, ამის აუცილებლობა სრულებით არ აქვს. არამის მაგიდა ჩემგან საკმაოდ შორს დგას, მაგრამ ვამჩნევ, რომ შეფარვით მაკვირდება. ჩვენ მას რენტგენ-არამს ვეძახით, ადამიანთა გუნება-განწყობილების ამოცნობის გასაოცარი სპეციალისტია. სამი-ოთხი დღეა ჩაძიებული მითვალთვალებს, ვიცი, დღესაც მეტყვის - „რა მოხდა? შენს თავს საერთოდ არ ჰგავხარ“. არადა, იქნებ სწორედ ახლა ვგავარ საკუთარ თავს? „არ მოდიხარ? - მეკითხება არამუჰი, ხდება ხოლმე, რომ ბაზარში ერთად მივდივართ, - ათასჯერ გავაფრთხილე ჩემი ძვირფასი მეუღლე: - თუ სტუმარს ეპატიჟები, ორი დღით ადრე მაინც მითხრი“. „არა, არ მოვდივარ, - ვეუბნები მე, თუმცა ვიცი, რომ სახლში არაფერი მაქვს, - ბიბლიოთეკაში უნდა შევიარო“. „კარგი იქნებოდა სახლში მოსული სტუმრებისთვისაც რომ თითო-თითო წიგნი მიგვეცა, წაიკითხავდნენ და წავიდოდნენ, - იცინის არამუჰი“. „კულინარიული წიგნის მიცემა შეიძლება, - მეც, ჩემი ჭკუით, ვითომდა ენავმახვილობ, - დაე, მოვიდნენ, სასურველი კერძები წაიკითხონ და დანაყრდნენ“.

და აი, სანატრელი ზარიც გაისმა. ყველა კარისკენ იჩქარის. არამი დიდხანს, კვლავ რაღაცნაირი იდუმალი მზერით მითვალთვალებს.

  • ცვილის იაფფასიან თოჯინას დაემსგავსე, - მეუბნება, - ოჯახში სარკე არ გაქვთ?
  • გვაქვს. ოთხი ცალი. ჩასახედი არაფერია.

მესამე სართულის საპირფარეშოში გავრბივარ. იქ უკვე ჩვენები ფუთფუთებენ - ზოგი ფეხსაცმელს, ზოგიც წინდას იზომავს. მერის ფეხზე (ლამაზი ფეხები აქვს „დასაწვავს“) წითელი, საუცხოო ფეხსაცმელი ჩაუცვამს, საზეიმოდ წინ და უკან დააბიჯებს და თან თვალი სარკისკენ უჭირავს.

  • ქალს ასეთი ფეხსაცმელი რომ გეცვას, ფულიანი საყვარელი უნდა გყავდეს, - ამბობს და წკრიალა ხმით იცინის.

კარგი კბილები აქვს „დასაწვავს“. სარკესთან მივდივარ. სახეზე, მართლაც, ცვილის იაფასიანი თოჯინის ფერი მადევს, თმაც იგივე საზიზღარი თოჯინასავით მაქვს, ტუჩსაცხის კვალიც კი არსად ჩანს - ადამიანი იფიქრებს, რომ თითქოს ცოტა ხნის წინ ვიღაცისთვის საფუძვლიანად მეკოცნოს. „როგორც კინოში“ - იტყოდა აშოტიკი. სახის პუდრი არ მაქვს.

  • პუდრი შეიძლება, ჰასმიკ?
  • ოჰო, - ამბობს მერი, - ყოფილი ქალიშვილი ანუშიკი პაემანისთვის ემზადება. შეფმა დაგიძახა?..
  • დამიძახა, - ჰასმიკის პუდრს სახეზე ჩქარ-ჩქარა ვისვამ, კარებს ვიჯახუნებ და დერეფანში გავდივარ. საუცხოო ფეხსაცმელია - ერთ ქალს ჩამოაქვს, მერის ნაცნობია, თავისი ფასი ალბათ ორმოცდაათი-სამოცი მაინც იქნება, ასად ყიდის, ლამის ჩემი ერთი თვის ხელფასია.

კედელთან მდგარი არამი სიგარეტის მუქლურჯ ბოლს ხარბად ექაჩება.

  • მოწევ? - მეუბნება, - შენ მგონი შეფი გეძახდა. მადონამ გიკითხა.

მადონა ჩვენი მდივანია, საკმაოდ შეუხედავი გოგო. ესეც, შეფის პრინციპული მიდგომებიდან ერთ-ერთია: „მდივანი შეუხედავი უნდა გყავდეს, - ამბობს ის, - ყველა თვალსაზრისით ეს უსაფრთხოა - ცოლი არ ეჭვიანობს, მეგობრებს შენი არ შურთ და თავადაც მშვიდად მუშაობ“. მამაკაცისთვის, ალბათ, დიდ საფრთხეს წარმოადგენს, როცა კედელსმიღმა მუდმივად მომხიბვლელი ქალი ზის და ზარის ღილაკის თითოეულ დაჭერაზე ვალდებულია მასთან ოთახში შევიდეს. „მადონა“... ასე მას ჩვენ ხუმრობით ვეძახით, თორემ მისი ნამდვილი სახელი ლუსიკია. ეს რომ გაიგოს, ეწყინება. როგორც ღვიძლი ქალიშვილი, ისე უფრთხილდება შეფს.

  • ერთადერთი რაც გაგვაჩნია, შესვენებაა, - ვეუბნები, - შეფი მოიცდის. ფსიქოლოგი უნდა გამოსულიყავი, არამ, ან მღვდელი, ცოდვების მიმტევებელი. პროფესია შეცდომით აირჩიე. გთხოვ შემეშვა, შენი ფსიქოანალიზისთვის იქნებ სხვა ბაჭია გენახა.
  • მოწიე, - ამბობს არამი, - სახეზე ცოტა ფერზე მოსულხარ.
  • გარეგნულად, - ვეუბნები და აუჩქარებელი, რაღაცნაირად დაბნეული ნაბიჯებით ვეცლები.

დღეს ბიბლიოთეკაში აღარ წავალ. აშოტიკს ტანკს დავპირდი, დიდი ხანია დავპირდი და დრო არ მქონდა, მაღაზიაში შემევლო. გუშინ საბავშვო ბაღიდან ერთი ტანკი ჩუმად წამოიღო, უხერხულია, დღეს აუცილებელად ვუყიდი. მისი ძვირფასი მამა კი, ვიცი, ტანკის მყიდველი არ არის.

არამი შესანიშნავი არქიტექტორია, ჩვენი შეფის სტუდენტობის მეგობარი, მაგრამ ერთმანეთი არ უყვართ. არამი მას დემონსტრაციულად შენობით ელაპარაკება. ასე ბევრს რატომ ეწევა არამი? და საერთოდ, რატომ ეწევიან მამაკაცები? მგონი მეც ფროიდი გავხდი. ძალიან კარგი, სამსახურის მერე მაღაზიაში შევივლი და ტანკს ვიყიდი.

აშოტიკთან ერთად მაღაზიაში შესვლა სახიფათოა - რომ მიუშვა, მთელ მაღაზიას ხელს მოხვევს და თან წამოიღებს. ქუსლების კაკუნით მადონა მიახლოვდება.

  • ქალბატონო ანუშ, შეფი გეძახით. თქვენთვის არ უთქვამთ?
  • მითხრეს, ქალიშვილო ლუსიკ.
  • დღეს არ შეუსვენია, - ამოიოხრა ლუსიკმა, - საუზმე როგორც შევუტანე, ისევ ისე ხელუხლებელი უდგას მაგიდაზე.
  • შენ თუ ისაუზმე?

ლუსიკი ენის ბორძიკით კიდევ რაღაცას მეუბნება, შემდეგ ბეჭედს მიჩვენებს, ალბათ ვერცხლისაა.

  • ხომ კარგია? გუშინ ჩემი დაბადების დღე იყო.
  • კარგია, - ვეუბნები მე. ალბათ ბიჭებიდან რომელიღაცამ აჩუქა, რამდენიმე დღე ბედნიერი ივლის გოგო. რაღაც ერთგვარი სიბრალულით ვუყურებ მადონას და ვფიქრობ - ვინმეს, თუნდაც ერთს მაინც შევბრალებოდი მეც.

ჩვენი შეფი საკმაოდ მექალთანეა. „მექალთანეს“ - ეს, ჩვენ ვეძახით, თორემ თავად უყვარს იმის თქმა, რომ „ქალის დიდი პატივისმცემელია“. „მამაკაცობის პირველი ნიშანი ქალის პატივისცემაა, - უყვარს ამის გამეორება, განსაკუთრებით, ჩვენს წვეულებებზე, როცა თანამშრომელი ქალებით გარშემორტყმულია და ცოტა ნასვამი, - ქალი, ღმერთის დაპროექტებული ყველაზე სრულყოფილი შენობაა, - მე თავადაც, დიდი სიამოვნებით დავაპროექტებდი ქალს“. „შენ ტიპურ პროექტს შექმნიდი, - მწარედ უკბინა არამმა, - ყოველი ქალი კი მხურვალე წარმოსახვის ინდივიდუალური პროექტის პირმშოა“. „წარმოსახვის? კარგად თქვი, - ვალში არ დარჩა შეფიც, - შენთვის ქალები მხოლოდ შენს წარმოსახვაში არსებობენ, ჩემი ქალები კი რეალურნი არიან, თუნდაც ტიპური პროექტით შექმნილნი“. ამ კაცზე რატომ ვარ გაღიზიანებული, არ ვიცი. როდესაც სამი-ოთხი წლის წინ სამსახურში მიღებდა, ოქროს მთებს დამპირდა. როცა აშოტიკი დაიბადა და იძულებული გავხდი მესამე კურსიდან გამოვსულიყავი, მითხრა, რომ საღამოს დასწრებულზე სწავლაში მომეხმარებოდა. არაფერი გამიკეთა. მართალია, სწავლის დასრულება როგორღაც  მაინც შევძელი, მაგრამ დღემდე იგივე გაცვეთილ სკამზე ვზივარ. არცერთ წესიერ პროექტში მონაწილეობა არ მიმიღია, მხოლოდ წვრილმან რამეებში და ტიპურ პროექტებში მრთავს, დავიღალე. სინათლე არ არის, მეჩვენება, რომ გრძელ და ბნელ დერეფანში მივდივარ, რომელსაც დასასრული არ აქვს და ყველაზე შორეულ ბოლოშიც კი სინათლე არ ჩანს.

შეფს მაგიდაზე ნახაზები გულმოდგინედ გაუშლია, მომეჩვენა, რომ რაღაცას გააფთრებით შლის და ხაზავს, მარცხენა ხელის თითებს შორის სიგარეტი ბოლავს.

  • საფარიანო? - ამბობს, - ბოლოს და ბოლოს მოხვედი? - თავსაც კი არ სწევს მაღლა, - სანამ შენ საბავშვო ბაღის დაპროექტებას მორჩები, იქამდე იმ უბნის ყველა ბავშვი დაოჯახებას მოასწრებს. რისი იმედი გაქვს?

ის მე კი არ მელაპარაკება, თავისთვის ცხვირში დუდღუნებს - საუბრის დროს თანამოსაუბრეს უყურებენ მაინც, თვალებში თუ არა, მისი მიმართულებით მაინც ან დაჯდომას სთავაზობენ. ალბათ სხვა რამის გამოა უკმაყოფილო და განტვირთვის საგანი მე ვარ. მის ოთახში ათი ათასი სკამი დგას, მაგრამ მე კვლავ ფეხზე ვრჩები. ერთი ამ „ქალის დიდ პატივისმცემელს“ დამიხედეთ. ვიბნევი, მაგრამ ჩემში რაღაც გახელება იღვიძებს, საკმაოდ თავხედური ქცევით სკამს ჩემსკენ ვწევ და მის პირისპირ ვჯდები. მას მოსწონს, როცა ქალები ასე სხდებიან.

  • მუნჯიც ხარ, საფარიანო? - ბოლოს და ბოლოს, ის თავის საბუთებს წყდება და ჩემი მიმართულებით იყურება, თუმცა კვლავ ზედ არ მიყურებს. ამისთვისაც მადლობელი ვარ. მის მზერაში, როდესაც რომელიმე ქალს უყურებს, ყოველთვის ხელებს ვხედავ, გრძელ, სველ თითებს, რომლებიც ქალს ჩქარ-ჩქარა და ნერვიულად აშიშვლებენ - ამჯერად ეს არ დამინახავს. ცივი და იქ არმყოფის მზერით იყურება. - ნახაზები, საბავშვო ბაღის ნახაზები სად არის? მხოლოდ შიდაკვანძები უნდა მოგერგო, წარმოსახვის დიდი აღმაფრენა არ სჭირდებოდა. - და კვლავ თავის წინადადებას იმეორებს, რომელიც ალბათ ძალიან მოეწონა, - სანამ მორჩები, ალბათ ყველა ბავშვი დაოჯახდება.
  • და რამდენიმე მათგანი, ალბათ, გაყრასაც მოასწრებს, - რამდენადაც შესაძლებელია, შხამიანად ვპასუხობ მე. შეფს თვალებში გაკვირვების ნაპერწკლები უელავს:
  • იქნებ პარიზიდან გაქვს მოწვევა? როდის მიემგზავრები? რას დააპროექტებ? - კომედი ფრანსეზის ახალ შენობას? ეს, ჩვენი საპროექტო სახელოსნოსთვის დიდი პატივი იქნება, წინააღმდეგი არ ვიქნები. როდის?..

მის თვალებში გაკვირვება მეტალის ელვარებას იძენს და ის უკვე პროკურორივით საუბრობს.

  • თვის ბოლომდე გაძლევ ვადას, საფარიანო!

საფარიანო, საფარიანო.., თითქოს სახელი არ მქონდეს, მითუმეტეს, რომ ეს სულელური - „საფარიანი“, მეუღლის გვარია, ერთადერთი რამ, რაც დღემდე დიდსულოვნად მაჩუქა. თვალებიდან ნაპერწკლებს ვყრი და უცებ, არ ვიცი როგორ - ტირილს ვიწყებ. შეფი თითქოს მოლბა, თუ ეშინია? მგონია, რომ ახლა რაიმე თბილ სიტყვას მეტყვის, მანუგეშებს, ჩემი ცხოვრებით დაინტერესდება.

  • მაშასადამე, თვის ბოლომდე, - უფრო მშვიდად, ყოველგვარი ნერვული შეტევების გარეშე, ზედმიწევნით გულგრილად მიმეორებს, - შეგიძლია წახვიდე.

მთლიანად დამსხვრეული ვარ, თითქოს ვიღაცას გავეწკეპლე, ვდგები, კარისკენ მივდივარ, ცრემლების მოწმენდაც კი მავიწყდება. ამ ადამიანისგან რა მინდა? - ჩემი საქმეა, უნდა გავაკეთო. მაგრამ ხომ მახსოვს, სამი-ოთხი წლის წინ სამსახურში როგორ მიმიღო? ნახევარი საათი, განუწყვეტლივ, თავის ვრცელ ოთახში ბოლთას სცემდა, მე ვიდექი, დამტკბარი ღიმილით მიდი-მოდიოდა, მსუბუქ კითხვებს მისვამდა, თავიდან ფეხებამდე მათვალიერებდა. თვალებში თითქოს იუპიტერები ესხდნენ, რომლებიც ყველა მხრიდან მინათებდნენ, შიგნიდანაც კი. ახლა ვხვდები, რომ ეს უსირცხვილო ჩემს აღნაგობას სწავლობდა. შემდეგ, ბოლოს და ბოლოს მანტოს გახდა შემომთავაზა, თავად გამხადა, აუჩქარებლად, შეფარული ალერსით, საზეიმო განწყობით წაიღო და კარადაში დაკიდა, გეგონება ღამე მასთან დასარჩენად მოვსულიყავი.

ნაბიჯებს აუჩარებლად სასადილოსკენ მივყავარ, სადაც ახლა ალბათ არავინაა, შესვენება დამთავრდა. ყავას ვიღებ, სიგარეტსაც, ქალბატონი სათენიკი ერთ კოლოფ „ახთამარს“ გაოცებული მაწვდის, უსიტყვოდ ვიხდი და კუთხის მაგიდასთან ვჯდები. ახლა ალბათ ჩემი ძვირფასი მეუღლე დივანზე გართხმული თავის მორიგ ფრანგულ რომანს კითხულობს. სახლში რომ მივალ, მოყოლასა და განსჯას დაიწყებს. შინაგანად თითქოს მიწისძვრა მეწყება. ჩემს წინ სარკეა, თავიდან ფეხებამდე ვჩანვარ. შესაბრალისი, უმწეო შესახედაობა მაქვს, მოწევა კი, უცებ, სასაცილოდ მეჩვენება. საკუთარი თავისთვის გვერდიდან რომ შემეხედა, სიცილი წამსკდებოდა - ერთი ამის ტანსაცმელსა და ვარცხნილობას დამიხედეთ, თან რომ ეწევა კიდეც... ოთხი თვეა სამსახურში ამ კაბით დავდივარ, დაუთოებაც კი მეზარება, დროც არ მაქვს, როდის?.. სამსახურში მიღების შემდეგ შეფმა რამდენჯერმე ორაზროვანი შემოთავაზება გამიკეთა, ერთხელ საღამოს დამიძახა, ვითომდა პროექტზე სამუშაოდ, არ წავედი. შემდეგ მას ჩემი არსებობა მგონი დაავიწყდა, თითქოს ცარცით დაწერილი სახელი ვყოფილიყავი, ისე წამშალა თავისი დაფიდან. ან იქნებ არც არანაირი უზნეობა არ ყოფილა მის შემოთავაზებაში? კაცი, როგორც თავად ამბობს, „ქალის დიდ პატივისმცემელია“ და სხვა არაფერი. რა მოხდა მერე, საღამოსაც შეიძლებოდა მასთან მისვლა, ხომ არ შემჭამდა? უცბად ვხვდები, რომ ჩემში ფუმფულა, შხამიანი გველი იკლაკნება და თავს მაღლა სწევს - მაშასადამე, ჩემი განვლილი ცოვრება შეცდომა იყო? ალბათ ამის მერე საჭიროა, სხვაგვარად ვიცხოვრო... არა, ყველაფერში ვაჰე საფარიანია დამნაშავე, ეს ფერად-ფერადი, ქაღალდის თოჯინა, რომელიც მხოლოდ სიტყვებითაა სავსე, სიტყვებით... თავზე ონკანი რომ ჰქონდეს და მოუშვა, მხოლოდ სიტყვები წამოუვა, სიტყვები... ღმერთო ჩემო! თავიდან, მეც ხომ სწორედ ამ სიტყვების გამო შევიყვარე? რა ლამაზი საუბრები გვქონდა! კიდიდან კიდემდე ვზომავდით ერევანს, კაფეებში, ბულვარებში... მაგრამ სიტყვებით ოჯახი არ შენდება, კაფეში ჭკვიანური საუბრების მერე თითოეული თავის ოჯახში მიდის, ახლა კი ჩვენ ორმა ოჯახი ოჯახს უნდა დავამსგავსოთ. იქნებ ვიჩქარე აშოტიკის ყოლა? სულელო, უნამუსო, ქუჩის ქალო - ვუყვირი საკუთარ თავს, აშოტიკს არ შეეხო! გეგონება სხვა ვარ, ვიღაც ქუჩის ქალი, რომელიც ჩემს შვილს თავს დაესხა და მე, ძველმა, ნამდვილმა ანუშიკმა დავინახე და უცებ ძუ ვეფხვივით გადავხტი საკუთარი ბოკვერის დასაცავად. ვაჰეს კი, ეჰ, ცხოვრების რა გაეგება? - სიტყვები, მხოლოდ სიტყვები. სკოლაში ყოველთვის თბილად ჩაცმული დადიოდა, წიგნებს კითხულობდა, ფრანგულად საუბრობს, ცოტა ინგლისურადაც, მაგრამ ცხოვრების ენის გასაგებად ყოველ ნაბიჯზე თარჯიმანი სჭირდება, გიდი ესაჭიროება, რომ ხელჩაკიდებული ატაროს. ზოგჯერ, უბრალოდ, მეცოდება კიდეც, გეგონება ჩემი მეორე შვილი იყოს, მაგრამ ის თავისი დედის შვილია - ერთი სახელმწიფოსგან იღებს პენსიას და მეორე კი ჩემი საცოდავი ხელფასით ცხოვრობს. და, ყოველ საღამოს, გვერდიგვერდ შეყუჟული დედა-შვილი პარიზული ცხოვრების უპირატესობებსა და ჩემს ნაკლოვანებებზე ჩურჩულებენ. ოჰ, როგორ მიყვარდა, როდესაც ჩემთვის ფრანგულად აპოლინერს კითხულობდა - სიტყვები არ მესმოდა, ის მითარგმნიდა, სიტყვათა მუსიკას კი თარგმანი არ სჭირდებოდა. გაქრა, ყველაფერი გაქრა, ფერადი ბურუსისგან ცხოვრება დაცარიელდა და სანაცვლოდ სარეცხით, დაღლილობით, ბუტბუტითა და უძილობით გაივსო. წელიწადზე მეტია, რაც ვაჰე აღარ მუშაობს. უმაღლესის დამთავრების შემდეგ, დიდი ხანია, ასე ვთქვათ, შესაფერის სამსახურს ეძებს. ბოლოს, როგორც იქნა, რომელიღაც სკოლაში მიიღეს - ნორქის მეხუთე მასივში, მაგრამ რომელი სკოლა იყო, ამის გაგება ვერ მოვასწარი. რამდენიმე თვე იარა, იბუტბუტა, უკმაყოფილებას გამოთქვამდა, ერთ დღესაც გამომიცხადა, რომ სამსახურს თავი დაანება - „ასოცდახუთი მანეთისთვის ღირდა რომ დღეში ოთხი საათი მეყეფა და ისიც, უცხო ენაზე?“.

შემდეგ მისაღები გამოცდებისთვის აბიტურიენტების მომზადება დაიწყო, შვიდი-რვა გოგონა სახლში დადიოდა - „ხისთავიანები არიან, - ერთი თვის თავზე განაცხადა, - ადამიანები კი არა, ასპროცენტიანი ვირები არიან, იმდენად მოსაბეზრებელია, რომ სიკვდილი მოგინდება. ჩემს გარეშეც, ფრანგულის ცოდნის გარეშეც სადაც უნდათ ყველგან მიიღებენ, ფულს გადაიხდიან და სიმ-სიმ გაიღე...“.

სასადილოში არამი შემოდის, უსიტყვოდ მიახლოვდება, ჩემს მაგიდასთან ჯდება და, რა თქმა უნდა, იმავე წამს სიგარეტს უკიდებს. შემდეგ ყავის მოსატანად დგება.

  • მე უკვე დავლიე, არამ.
  • ერთი ჭიქაც დალიე, მიწისძვრის წინააღმდეგ ყავა კარგია.
  • რა მიწისძვრა?
  • შენი, საკუთარი. სხვებს საკუთარი ავტომობილი ჰყავთ, შენ კი - საკუთარი მიწისძვრა.
  • ცხრა ბალზე ვარ დაპროექტებული, გავუძლებ. მითუმეტეს, რომ სახლში ყოველდღე მსგავს რყევებში ვარ.- არამს ვითომ არც კი ესმის ჩემი ნათქვამი სახლის შესახებ - ყოჩაღ, საკმაოდ დელიკატური საქციელია.
  • შეფი უგემურად ხომ არ მოიქცა?

არ ვპასუხობ, რადგან უცებ ვხვდები, რომ მინდა ყველაფრი მოვუყვე, მინდა ვიტირო, ვიღრიალო, მაგრამ ყავას მშვიდად ვიღებ და ვსვამ. იქნებ არამს ვუყვარვარ? ან იქნებ ისიც არ უყვართ ოჯახში?..

                                                          

*  *  *

  • როგორც იქნა ქალბატონმა მოსვლა ინება.

დედამთილს კარი ბოლემდე არც კი გაუღია, მიუხედავად იმისა, რომ ხელები მძიმე ჩანთითა და აშოტიკის ტანკებით დაკავებული მაქვს.

  • მოხვედი?, - მესმის ვაჰეს ხმა.
  • ბავშვი ტირილით გასკდა, შენი მეუღლე კი სადილს ელოდება, - აგრძელებს დედამთილი.

სამსახურიდან სახლში ფეხით მოვედი. მარტო დარჩენა და ფიქრი მინდოდა. თვალწინ მერი მედგა, წითელი ფეხსაცმელით, შეფი კი, ალბათ რომელიმე მამაკაცს უფრო მეტი ყურადღებით შეხედავდა, ვიდრე დღეს მე მიყურებდა. ქუჩაში, ტროტუარზე ნელა მივაბიჯებდი, ადამიანებსა და თეატრის აფიშებს ვათვალიერებდი. დიდი ხანია ქუჩაში ასე თავისუფლად არ გამივლია, მუდმივად ქოშინით გადარბენაზე ვარ - სამსახური, საბავშვო ბაღი, მაღაზია, ბაზარი. დასაქოქი თოჯინასავით ვარ, რომელსაც ელემენტები დაუჯდა და ახალები არსადაა.

  • შენი შვილიშვილია, მადამ, შეგეძლო თავად მიგეხედა, - ვპასუხობ, რამდენადაც შესაძლებელია მშვიდად, - და შვილიც გამოგეკვება, მგონი ჩემი შვილი არ არის.

დედამთილი გაკვირვებული მიყურებს - მან ჯერ არ იცის, რომ ჩემში მიწისძვრა იწყება, მაგრამ ქალური ინსტიქტით შეტაკებას თავს არიდებს და სამზარეულოში მიდის.

  • ფოლკნერის „ხმაური და მძვინვარება“ თუ წაგიკითხავს?

ჩანთა, რომლის დადებაც სკამზე მინდოდა, ცოტაც დარჩა და მიმართულება არ შეიცვალა - ჩემი მეუღლის გენიალურ თავს რახუნით არ დაატყდა.

  • რა ფოლკნერი, ბიჭო.

სასოწარკვეთილი მიყურებს. მის თვალებში გუწრფელი სინანული, სევდაც კია. განიარაღებული ვარ.

  • ეჰ, ანუშიკ, ანუშიკ, უკან რჩები. აუცილებლად წაიკითხე, ახლა კი ვისადილოთ. ხორციელი საკვებიც აუცილებელია, მეტადრე ფოლკნერი რომ გაიგო, საშინლად რთული მწერალია.
  • ადექი, ჭამე რაც გინდა, რაც არის. მე მშიერი არ ვარ, ბავშვს მივხედავ. დედაშენი სამზარეულოში გავიდა, თითოეული ჩვენგანი საკუთარი შვილით უნდა დაკავდეს.

აშოტიკს, ჰოი საოცრება, მშვიდად სძინავს. მის გვერდით, დაბალ სკამზე ვჯდები. ჩემი ცხოვრების ეს ერთი დღეც მორჩა - დაღამდა. „ხმაური და მძვინვარება“ ფოლკნერმა ჩვენი ოჯახის შესახებ დაწერა? - ჩვენს ოჯახში ხმაური ყოველთვის იყო, მძვინვარებას კი ყოველდღე ვყლაპავ, ზიზღით, როგორც ბავშვები - თევზის ქონს.

  • მიუხედავად ამისა, მაინც წაიკითხე, - მესმის მეუღლის ხმა, - ბოლოს და ბოლოს, ბიბლიოთეკიდან წიგნები შენ გამოგაქვს, ერთ დღესაც გკითხავენ და შერცხვები.
  • ის და წიგნი? - სამზარეულოდან შვილს დედა ეხმიანება, - მისი წაკითხული ბოლო წიგნი „უთავო მხედარია“.

ასეთ დამცირებებს მიჩვეული ვარ, მინდა, რომ დღესაც პასუხი არ გავცე, ისევ ჩავყლაპო, რომელიც ძალიან მწარე იქნება, მინდა, რომ დედა-შვილის ხმა აღარ მესმოდეს, მაგრამ ისინი თავიანთ საძულველ დუეტს კვლავ განაგრძობენ. ჩემს შიგნით უცაბედად ვიღაც კივის - და რატომ ყლაპავ? თავმოყვარეობა არ გაქვს? კედელი ხარ, საწერი მაგიდა თუ ფურცელი, რომ ზედ რასაც უნდათ იმას დაწერენ და წაშლიან? და უცაბედად ვღრიალებ, ალბათ სინამდვილეშიც ვღრიალებ, რადგან იქ, მეორე ოთახში მაშინვე მუნჯდებიან:

  • ადამიანს რაც მხრებზე ადევს, ყველა თავი როდია, მადამ, დივანზე ჩვარივით განრთხმული, ყველა მამაკაცი როდია, ბატონო. - აშოტიკი იღვიძებს და ტირილს იწყებს. კარებში ვაჰეს ფიზიონომია იხატება.
  • ხმაური და მძვინვარება, - იცინის, უტიფრობასაც საზღვარი აქვს, - ნამდვილად არ ისადილებ?
  • რესტორნიდან მოვდივარ.

გაოგნებული მიყურებს, მერე რაღაცნაირად ჩაფიქრებული მშორდება. ცოტა ხანში სამზარეულოდან დანა-ჩანგლის ენერგიული ჩხარუნი და ფუსფუსი ისმის, დედამთილი ალბათ თავის დედისერთა ვაჟს მორიგ აღმზრდელობით ტრაქტატს უკითხავს. მალე ალბათ, როგორც თრობიდან გონზე მოსული, თავის ეგრეთ წოდებულ ინტელექტუალური ბურანიდან ჩემი მეუღლე გამოფხიზლდება და გაახსენდება, რომ მამაკაცია, ქალისა და მამაკაცის ურთიერთობებზე შესაბამის ციტატებს მოიმარჯვებს და ჩვენს ოჯახში მორიგი კინკლაობა დაიწყება - მრავალსერიანი, მოსაბეზრებელი კინოფილმი...

შინაგანი ტკივილისგან გული მწიწკნის, მეკუმშება, ალბათ ნამდვილად მიწისძვრა მიახლოვდება. მიწისძვრა? მე ვულკანს ვისურვებდი, რომ ერთიანად ამოფრქვეულიყო, ლავა გარეთ გადმოსულიყო და გავარვარებული ქვიშების მასას დედა-შვილად წოდებული ეს სადისტები წაელეკა. აშოტიკმა ძილი გააგრძელა, ვიხრები და ფერად-ფერად თითებს ფრთხილად ვუკოცნი - ფერად-ფერად იმიტომ, რომ ჩემი ფლომასტერები ისევ მოუნახავს, ვკოცნი და ჰოი საოცრება, გული მშვიდდება. და, აშოტიკმაც, როცა გაიზრდება, ერთ დღეს რომ მკითხოს - „დე, ფოლკნერი წაგიკითხავს?“, რა პასუხს გავცემ? არა, წაკითხვა ალბათ აუცილებელია.

სამი დღის წინ ჩვენთან სახლში მეუღლის მეგობრები იყვნენ მოსულნი - მისი მსგავსი ინტელექტუალური არაფრის მაქნისები. ასი ჭიქა ყავა დალიეს, სახლში რაც კი სიგარეტი იყო, ყველას ბოლო მოუღეს. ვითომდა მაღალ მატერიებზე საუბრობდნენ. ერთი მეორეს არ უსმენდა, ალბათ მათთვის საუბრის, საკუთარი ჭკუისა და წაკითხულ-გაგონილი სიტყვების დემონსტრირება უფრო მნიშვნელოვანია. მათგან, განსაკუთრებით ერთის ატანა არ მაქვს - ვიგენის, ფართო, ბრტყელი სახე აქვს, ხოლო თვალები და ცხვირი სახის ძალიან მცირე ნაწილზე აქვს თავმოყრილი, ერთი თხელი ბზარი აქვს - პირი და მის დაბლა ცხენის მსგავსი ნიკაპი, წვერით. აბა წვერის გარეშე თანამედროვე მამაკაცი როგორ იქნება? უცბ ვიგენმა, არც აცია, არც აცხელა და მე მომმართა:

  • როგორ ფიქრობ, ანუშიკ, ეგზისტენციალიზმი არქიტექტურაში გამოყენებადია? როგორც სპეციალისტს, ისე გეკითხები.

გაოგნებულმა შევხედე სახეში, რომელიც დაჭმუჭნილ ვატმანის ქაღალდს მიუგავდა:

  • ყავა მოგიტანო?

მეუღლემ გადაიხარხარა:

  • ბრავო, ანუშიკ, და, ხელშეუხებელი მარაგებიდან ღვინო თუ დარჩა?
  • დიახ, - მექანიკურად ვუპასუხე, - წითელი.
  • ნახე? ვიგენ, ქალს ისეთი კითხვა უნდა დაუსვა, რომ პასუხი მაშინვე მონახოს. და რა შესანიშნავი პასუხია - წითელი ფერის, გაოფლილ ბოთლში. - შემდეგ მე მომიბრუნდა, - შენ ღვინო მოიტანე და საღამოს, დაძინებამდე, შენთვის გასაგებ ენაზე აგიხსნი, თუ რა მცენარეა ეს ეგზისტენციალიზმად წოდებული.
  • დამარწმუნე, - უტიფრად ჩაიხითხითა ვიგენმა.
  • შენც ისეთივე მცენარე ხარ, - ვუთხარი მეუღლეს, - უსარგებლო მცენარე, მაგალითად, როგორც ფიკუსი - ფართო, მწვანე ფოთლებით, მაგრამ უნაყოფო. მხოლოდ ჟანგბადს ანადგურებთ, კარგი ადამიანების წილ ჟანგბადს სუნთქავთ.
  • მიიღე? - კვლავ ჩაიხითხითა ვიგენმა.
  • აჰ, ანუშიკ, - საწყლად, ენის ბორძიკით ამოღერღა მეუღლემ, - შენ ხომ სარტრიც არ წაგიკითხავს.

შემეცოდა, ალბათ საჭირო არ იყო ფიკუსის მაგალითის მოყვანა, თანაც ამ  დაჭმუჭნილი ვატმანის თანდასწრებით.

აშოტიკს ტკბილად ეძინა, ნეტავი მას, ჯერჯერობით - „ნეტავი“, რადგან ყოველი მამა, შვილისთვის საამაყო უნდა იყოს, ჩემმა ვაჟმა კი, როცა გონში ჩავარდება რით უნდა იამაყოს? არამს დიდი ბიჭი ჰყავს, ერთხელ სახელოსნოში იყო მოსული, მწერალი უნდა რომ გამოვიდეს, აი, მისი მამა უნდა ყოფილიყო ვაჰე და მამა-შვილი ამ ბიბლიოთეკა-სახლში მშვიდად იცხოვრებდნენ, დივანზე გართხმულნი წიგნებს წაიკითხავდნენ, იმსჯელებდნენ და დაიძინებდნენ.

  • მე მივდივარ, - სამზარეულოს კარებს ნახევრად ვაღებ და ვეუბნები, - ბავშვს გამოკვებავ, ინტელექტუალურო მამიკო, ფოლკნერსა და სარტრზე მოუყვები, აბა სხვა რაზე უნდა მოუყვე? ზღაპარიც კი არ ისწავლე.
  • სად? - ორივეს ერთდროულად უკვირს.
  • თეატრში, ახალი წარმოდგენაა.
  • ძველები ყველა ნანახი გაქვს, ხო? - აღმოხდა დედამთილს.
  • და ჩემი შარვალი ვინ უნდა გააუთოოს?
  • შენმა ეგზისტენციალისტმა დედიკომ. ვიგენს დაუძახე და მის ბრტყელ სახეზე დააუთოვეთ, მარმარილოს დაფასავით რომ აქვს.

კარს ვიჯახუნებ და ქუჩაში გავდივარ, უცებ ვგრძნობ, რომ პირველად ვარ საკუთარი თავით კმაყოფილი. ერთ-ორ ასეთი გაკვეთილს თუ მიიღებენ, იქნებ რამე შეიცვალოს კიდეც? თეატრი, რა თქმა უნდა, უკვე გვიანია, ისიც არ ვიცი, რა წარმოდგენა თამაშდება ან ბოლოს როდის ვიყავი. იქნებ ჩვენებთან გამევლო? აზრი მებადება და მაშინვე კვდება - დედამ კიდევ ეთხელ უნდა იოხროს, იტიროს და იგივე მითხრას, რასაც ამ ბოლო დროს ყოველ ჯერზე მეუბნება - „თუ გინდა, ადექი და წამოდი“. პირველი სამი წელი სხვაგვარად მმოძღვრავდა: „მოითმინე, შენი ქმარია, ახალგაზრდაა, გამოუცდელი ბიჭია, ჩამოყალიბდება და საქმის პატრონი გახდება“. ვერ ჩამოყალიბდა, საქმის პატრონიც ვერ გახდა.

ფეხებს თავისით მივყავარ, აბოვიანის ქუჩაზე საპარიკმახეროს განათებულ შესასვლელთან ვჩერდები, რა სახელი შეურჩევიათ? - სილამაზის სახლი! ხომ არ შევიდე? ვიტრინაში ჩემს ანარეკლს ვხედავ - ერთი გასაწყლებული, პროვინციელი ქალი, რომელიც ქალაქში თითქოს პირველად ჩამოვიდა, ნამდვილი გიქორი... შიგნით თვალისმომჭრელი განათებაა, ოვალური, დიდი სარკეები, რომელთა წინ, სავარძლებში ჩაფლული ქალბატონები კოსმონავტებს ჰგვანან - მრგვალი, ფერად-ფერადი ჩაფხუტების ქვეშ მათი თმა იღებება, ნაზი და რბილი ხდება - საყვარელი მამაკაცის თითებისთვის სანატრელი. ერთის პროფილი ზედმიწევნით ნეფერტიტს მაგონებს - ალბათ თავადაც იცის და თვალებს არ ახამხამებს. ჩემი მეუღლე ახლა ალბათ ბოროტად ჩაიცინებდა და მეტყოდა - „საიდან იცი სახელი ნეფერტიტი? საკმაოდ რთული სახელია“. ქალის სახელი რთული უნდა იყოს, დიახ! ენა უნდა მოიტეხოთ, ვიდრე წარმოთქვამდეთ. თუ არა, აბა ჩემი რა სახელია? ანუშიკი! - კევივით რბილია და მაგიტომაც არის, რომ კბილებქვეშ მომიქციეთ. სახელს ვინღა დაეძებს? ყოველდღე ჩემს ცხოვრებას ღეჭავთ და ერთ დღესაც ალბათ სადისტური სიმშვიდით გადამაფურთხებთ.

  • შეიძლება?
  • მობრძანდით, - მეუბნება საშუალო ასაკი პარიკმახერი ქალი.

სარკეში ჩემს გამოსახულებას ვათვალიერებ. დედამთილი თმას ყოველთვე იღებავს, ყოველ დილით კი - თავზე დანჩენილი ობმოკიდებული თმის შვიდ-რვა ღერს საგულდაგულოდ ივარცხნის, უფრთხილდება. იქნებ ასეა სწორი?..

პარიკმახერი ქალი ჯერ თმას მვარცხნის, რომელიც მხრებზე ჩანჩქერივით მეღვრება.

  • კარგი თმა გაქვთ, - მეუბნება.

ქალის თითები ჩემს თმასა და სახეზე დათამაშობენ - ნელ-ნელა გარდავიქმნები, მეჩვენება, რომ სარკე ოქროს ჩარჩოში ჩასმული ოვალური ტილოა და მასში მე ვიხატები - ფერებად, ხაზებად. რამდენიმე წუთში ჩემი თმა ღია ნაცრისფერი ხდება, მოვერცხლისფრო ელფერით, დიდი ხანია, რაც ამ ფერზე ვოცნებობდი. რა საოცრებაა პარიკმახერი ქალი - თითქოს ჩემს ყველა სურვილს ხვდება და ამ ჩემს საწყალ, ცარიელ და დაუცველ თავს ღერა-ღერა მისწორებს, მილამაზებს. თმას ძნასავით ჰკრავს, ზევით სწევს და მეც ერთბაშად ვიცვლები - ღამე ასე როგორ უნდა დავიძინო? ახლა ვიცი, რომ დედა-შვილი ტელევიზორის წინ სხედან, აშოტიკთან ერთად მულტფილმს უყურებენ და წერტილ-წერტილ ჩემს საბრალდებო დასკვნას აფორმებენ. პროკურორი, რა თქმა უნდა, დედამთილია. ვაჰე, ჩემი არყოფნის დროს, ჩემს დაცვას ცდილობს, ერთხელ მათი ფარული საუბარი მოვისმინე. როცა დედამისი სახლში არ არის (მას თავისი ცალკე ბინა აქვს - მეზობელ სადარბაზოში), ვაჰეს ადგილზე თითქოს სხვა იყოს - ნაზი და მზრუნველი ხდება, სამზარეულოში მიდი-მოდის: „რით დაგეხმარო?“, მისთვის ნაცნობ თემებზე მშვიდად და ადამიანურად საუბრობს, მაგრამ როგორც კი დედამისი გამოჩნდება, იცვლება, ნიღბის ქვეშ იყუჟება. აშოტიკი ახლა ალბათ ეკრანზე ნანახი გაქცეული კურდღლით გახარებული და აღფრთოვანებულია და არ იცი, რომ მის ნალოლიავებ მამას იმ კურდღლის გამბედაობაც არ გააჩნია, რომ თავი, ჩვენი ცხოვრება და სიყვარული დაიცვას, თუკი ეს სიყვარული ოდესმე მართლა არსებობდა.

დილით გარგარისფერ კაბას ჩავიცვამ, თვალებს შევიღებავ, ჩემი ერთადერთი სამკაულით მოვირთვები - ზურმუხტის საყურეებით, სახელოსნოში საზეიმოდ გამოწყობილი, ცოტა დაგვიანებით მივალ. დაე, ქალიშვილი მერი („ქალიშვილი?“) გაოცებისგან გასკდეს, დაე, არამმა ზედიზედ მოწიოს, ვიცი, ათი-თხუთმეტი წუთის მერე შეფი დამიძახებს და ეს შეხვედრა, წინას მსგავსი არ იქნება.

  • ვერცხლისფერი მანიკიურიც თუ შეიძლება?..
  • რა მოგივიდათ?

სარკეში დახატულ ქალს წამწამებზე ცრემლები ჰკიდია - მსხვილი, საყურეების მსგავსი და ეს ქალი მე ვარ. მე ხვალ სულ სხვა ვიქნები - ლამაზი, გაპრანჭული, ხელმისაწვდომი... მაგრამ რატომ ვტირი?

  • თავს ცუდად ხომ არ გრძნობთ?
  • შესანიშნავად ვგრძნობ თავს, ქალბატონო.

პარიკმახერი ქალი ჩემზე ათი წლით უფროსი ძლივს თუ იქნება, მაგრამ ახლა იგი დედის თვალებით მიყურებს, ჩვენი პირველი კლასის მასწავლებლის - ამხანაგ არუსის თვალებით. უცებ სირცხვილს ვგრძნობ ჩემში მოფუთფუთე შეთქმული აზრებისა და სურვილების, ჩემი ნახევრადშიშველი, სწორი მუხლების გამო, რომელსაც ვაპირებ, რომ ხვალ მთელ ქვეყანას ვაჩვენო და პირველ რიგში - შეფს.

  • არა უშავს, - ვეუბნები პარიკმახერ ქალს, - მინდა, რომ ხვალ ლამაზი ვიყო, ეს აუცილებელია, რა ვიცი, სიგიჟეა ალბათ.

ქალს მშვიდად ეღიმება. თვალებს დიდი სიფრთხილით ვიღებავ, ღაწვებიდან ცრემლების იისფერ კვალს ვშლი, ტუჩებზე ხასხასა წითლ პომადას ვისვამ და მანიკიურის წასასმელად ხელებს ვუწვდი.

 

* * *

  • ვაა, ჩემი დედიკო დედოფალია! - ტაში შემოჰკრა აშოტიკმა.
  • ქრისტეს გამოცხადებაა - იგესლება დედამთილი - ის ჯერ თავის სახლში არ წასულა. ვაჰე კი ყურადღებით მიყურებს. შემდეგ მეკითხება:
  • რა სპექტაკლი იყო?
  • „მეფე ლირი“. შესანიშნავად იძახის კორდელია - „მე თქვენ მიყვარხართ, მამა, როგორც ჩემი ვალია, - არც მეტი და არც ნაკლები“.
  • მართალია, კორდელიას სიტყვებია, - გულწრფელი გაკვირვებით აფიქსირებს მეუღლე.
  • ახალი თარგმანით თამაშობდნენ. მე მგონია რომ მასეჰიანისთვის შექსპირი უფრო ახლობელი და მშობლიურია.
  • ის არანაირ თეატრში არ ყოფილა, ვერ ხედავ, როგორ მორთულ-მოკაზმულა? როდის მოასწრო ნეტა? - ერთვება დედამთილი.
  • საინტერესო წარმოდგენა იყო, - განვაგრძობ მე, - გირჩევდი გენახა. - ირგვლივ ვიყურები, ეს სახლი კი არა, ბიბლიოთეკაა, ყველგან წიგნები, გაზეთები და ჟურნალებია. - ფინალი, განსაკუთრებით კარგად იყო გადაწყვეტილი. მეუღლე გაკვირვებისგან გაქვავებულია, მე ბოლო დარტყმას ვაყენებ. - მეტად წიგნებს აღარ მოგიტან, ბილეთი თავად იქონიე, კითხვარის შევსებისას კი ერთი პუნქტია - სად მუშაობთ? აუცილებლად შეავსე.

ვაჰე მთლიანად პარალიზებულია, ოთახიდან გადის.: - წავალ, ცოტა ჰაერს ჩავისუნთქავ, - ეუბნება დედამისს.

უმაქნისო, არარაობავ, შენს საფლავზე რა უნდა დაწერონ? მოვიდა, წაიკითხა, წავიდა?.. რატომ წაიკითხა? ვისთვის ან რისთვი? ჩემთვის ნაცნობ ყველა მომწამვლელ, მწარე სიტყვას რეანიმირებას ვუკეთებ და წარმოსახვით, მიმავალ მეუღლეს უკნიდან ქოქოლასავით ვაყრი. გაცოფებული და სასოწარკვეთილი ვარ, მან ჩემთვის საძულველი გახადა ის წიგნებიც კი, რომლებსაც სიამოვნებით ვკითხულობდი, მათ არაფერი დაუშავებიათ. ალბათ ამიტომაც იყო, რომ წაკითხვას თავი დავანებე - იმის გაკეთება აღარ მინდოდა, რასაც ის აკეთებდა. თავაშვებული სიბოროტის ამ წუთებში, საიდან სად, უცბად ზედმეტად ცხადად, ჩვენი გაცნობის პირველი დღეები მახსენდება, რაღაც - თბილი და რბილი,  ყელში მაწვება. არა, არ დავნებდები, დაე მოგონებათა ფუტკრები ერთიანად ამოწყდნენ, რომლებსაც ჩემს ცხოვრებაში თაფლის მაგივრად საწამლავი უკეთებიათ. ჩემი წარსული მკვდარი, ცარიელი სკაა, რომელშიც არცერთი წვეთი თაფლი აღარ დარჩენილა.

წავალ, გარგარისფერ კაბას მოვიზომავ.

ჩვენი სარკე პატარაა, მაგრამ ჩემს თავს მუხლებამდე მაინც ვხედავ. ღამე როდის გავა? შეფი, რომლის სახელი, გვარი, მამის სახელი უეცრად მახსენდება -ართურ არმენაკის ძე  არაქელიანი, დაბნეულობისგან ხვალ ალბათ საშლელს შეჭამს, მომენტალურად თავისი ქაღალდებიდან გამოძვრება და დასაჯდომად თავის სავარძელს შემომთავაზებს, მე კი ურცხვად ვკითხავ - რა იყო, ართურ?.. მაგრამ რა მატირებს, არ ვიცი - ეს, ალბათ მყიფე და მიმნდომი ანუშიკის უკანასკნელი ცრემლებია. რა მოხდა მერე - ადამიანი კვდება და რატომ არ შეიძლება რომ სიყვარული მოკვდეს? და როგორც ადამიანის, ნუთუ სიყვარულის სიკვდილიც ისეთივე ბუნებრივი არ არის? სარკის კვადრატიდან ლამაზი და კატეგორიული ქალი მიცქერის, რომელიც საჭიროა, ჯერ კარგად გავიცნო:

  • გამარჯობა, ქალბატონო ანუშ.

 

* * *

უკვე მესამე დღეა, რაც აშოტიკი ჩვენს სახლშია. ჩვენს, ანუ - დედაჩემის სახლში. დღეს ჩემი ტანსაცმელი ჩავალაგე და ახლა სულელური ჩემოდნით ხელში, ბაკა-ბუკით მივუყვები გზას. მძიმე არ არის. ხვალ იმ რამდენიმე ხის ნაკეთობასა და წიგნსაც გადავიტან, რომლებიც მე მერგება. როდესაც წიგნებს ვალაგებდი, ვნახე რამდენი წიგნი იყო ჩაკეცილი რომელიღაც გვერდზე, შიგნით ფურცელი იდო - წაკითხვა დავიწყე და არ დავამთავრე, შევარჩიე, რომ წამეკითხა და აღარ წავიკითხე. გაუცხოებული ახლობლებივით იყვნენ ეს წიგნები და ჩემს გამო შეწუხებულნი ჩანდნენ...

ასე, სულ რაღაც სამი-ოთხი საათი დამჭირდა, რომ ჩემი ხუთი წლის ბიოგრაფია ჩამელაგებინა. და, აი ტაქსიც, ხელის აწევაც რომ არ სჭირდება, ისე აჩერებს... „საით წავიდეთ, ქალბატონო?“. რა მოხდა მერე, წავიდეთ.

ამ სამ დღეში ბევრი რამ გავიგე. შეფის დაძახებას აღარ დაველოდე, მადონასაც კი არ ვთხოვე, რომ გაეფრთხილებინა - გუშინ დაუკითხავად შევედი. „ართურ არმენაკოვიჩ, - ვუთხარი, - პროექტს ერთ თვეში ძნელად თუ მოვასწრებ, კარგი იქნება, დამეხმაროთ“. შეფმა შემომხედა - თავიდან გაოცდა, შემდეგ ყურადღებით დამაკვირდა, მზერა ნელ-ნელა მოულბა, გაუნაზდა: „ანუშიკ? - რამდენი წელია მას ჩემთვის ანუშიკი არ დაუძახია, - რომელი პროექტი? ჰოო, საბავშვო ბაღი? მოიცდიან, ბავშვები მომთმენნი არიან“. თვალებში ვუყურებდი, დაჟინებული, თავდაჯერებული და უკვე შემეძლო მეთქვა - რა იყო, ართურ? მაგრამ თავი შევიკავე - არა უშავს, მაგის დროც მოვა. იმ წუთებში გულში რაღაც ყრუ დარდს ვგრძნობდი, რომელიც სახსრის ტკივილივით მტეხდა. „ალბათ შვებულებას ავიღებ, - ვამბობ, - დასვენება მინდა, თუ, რა თქმა უნდა, ნებას დამრთავთ“. „საით ფიქრობ წასვლას?“. „არ ვიცი, ალბათ ზღვაზე“. „მაშასადამე, წახვალ, დაბრუნდები და შენს პროექტს მერე მივხედავთ. ორი წელია მეც არ დამისვენია“. იმ მომენტში შემეძლო მეთქვა - იქნებ შენც წამოსულიყავი ზღვაზე? მაგრამ ჩემში ჯერ კიდევ ის შორეული ანუშიკი ცხოვრობდა და შეშინებული ფეხზე წამოვდექი. ისიც მაშინვე წამოდგა და კარამდე მიმაცილა - „ხანდახან შემომიარე, - მითხრა, - და სავალდებულო არ არის საქმის გამო. სრულებითაც არ არის სავალდებულო“.

დღეს, სამუშაო დღის ბოლოს მან თავად დამიძახა, ვისაუბრეთ, ყავით გამიმასპინძლდა. სახელოსნოს ქალებს, მითუმეტეს მერის, ამ დღეებში თვალები უბრალოდ გაუფართოვდათ. „საყვარელი გაიჩინა, - ვიცი, რომ „ქალიშვილი“ მერი თავისივე მოგონილ ტყუილს დიდი ხანია ატრიალებს - მისი საყურეები ნახეთ? საყვარელი ვაჭრობის ტუზებიდან ეყოლება“. ამ ჩურჩულებს არ უარვყოფ.

...მაშასადამე, დღეს ჩემს სახლში ბოლოჯერ შევედი. ბოლოჯერ? ვინ იცის, ჩემი ნერვები ამ როლში ყოფნას როდემდე გაუძლებს. სახლში რომ შევედი, ვაჰე ფანჯარასთან იჯდა და თავის თავს ჭადრაკს ეთამაშებოდა. ჩემში, წამიერად, იმ ძველმა ანუშიკმა გაიღვიძა და მას, როგორც ძალიან ახლობელს, ისე შეხედა, ქალბატონმა ანუშმა კი - ცივად და გულგრილად. „შეიძლება ჩემი წიგნები ავიღო? - ვეკითხები, - ბევრი არაა, რამდენიმე ცალია, რომელთა წაკითხვაც დავიწყე და ვერ დავასრულე, ალბათ უკვე შევძლებ მათ წაკითხვას“. „რაც გინდა აიღე, - მითხრა და კეთილი, დაუცველი თვალებით მომაჩერდა, - იცი? მე ალბათ მუშაობას დავიწყებ. სკოლაში მთავაზობენ, დიდი ხანია მთავაზობენ, დამავიწყდა შენთვის მეთქვა“. „უნდა დაიწყო, - ვუთხარი, - რა თქმა უნდა, უნდა დაიწყო“. როდესაც ტანსაცმელი ჩავალაგე, წიგნები გადმოვალაგე და შევკარი, დედამთილი შემოვიდა, გამანადგურებელი მზერით გამზომა, თავის ვაჟიშვილს შეხედა და ფურცელი და ფანქარი გამომიწოდა:

„დაწერე, რომ ჩვენს მიმართ არანაირი პრეტენზია არ გაქვს, ბინას კი ამ ორ დღეში გავაქირავებთ“. „დედა, - ჩარევას ეცადა ვაჰე, - ამის აუცილებლობა არის რო?..“. „გაჩუმდი, მან ცხოვრება დაგინგრია, ალბათ სიკეთის გადახდა ეს ყოფილა“. ფანქარი მექანიკურად გამოვართვი და ფურცელზე რაღაც დავჯღაპნე. აიღო, სათვალე გაიკეთა, ისეთი პედანტური მონდომებით დაიწყო წაკითხვა, რომ გეგონება ურარტულ ლურსმულ დამწერლობას შიფრავდა და შემდეგ განაცხადა - „ჩვენი არქიტექტორის ხელნაწერს უყურეთ ერთი, სიტყვა „პრეტენზია“-ში კი ასო შეცდომით დაუწერია. მე ამ ნაცნობ, ძალიან კარგად ნაცნობ ასაკოვან ქალს ისე შევხედე, როგორც მწველ, უკიდეგანო უდაბნოს, რომელსაც ბოლოს და ბოლოს თვითმფრინავით ვშორდებოდი. მას, რომ თუნდაც ერთი თბილი სიტყვა მოენახა, ალბათ მაშინვე გავლღვებოდი, ალბათ ჩემში ის ძველი ანუშიკი გაიღვიძებდა და გარეთ გადმოიფრქვეოდა, ჩემოდანს ადგილზევე გავხსნიდი, წიგნების შეკვრასაც დავშლიდი, ვაჰესთან მივიდოდი, თმასა და ჭადრაკს ავუშლიდი, ფეხსაცმელს გამოვიცვლიდი და სამზარეულოში ყავის მოსადუღებლად გავიქცეოდი. რა კარგია, რომ დედამთილმა ის ერთი სიტყვა ვერ მონახა. „რამ გაგაოგნა? - მიუბრუნდა ვაჰეს, - მოილაპარაკეთ, შეთანხმდით, რომელ დღეებში ნახავ ხოლმე შვილს. ეხლავე მოილაპარაკეთ, ხომ იცი, რომ მაგათ სახლში ტელეფონიც არ აქვთ“. ვაჰემ კი, არ ვიცი რა ხდებოდა მასში, საცოდავად შემომხედა, მერე დედამისს შეხედა, ფურცელი გამოართვა, დიდხანს უყურა და უთქმელი სევდით ამოთქვა: „შეცდომა არ არის, დედა, ნამდვილად არ არის, უბრალოდ ანუშიკი, როგორც ყოველთვის, ჯ ასოს ჩ-ს მსგავსად წერს“.

 

* * *

ვხედავ, მძღოლი ეშმაკურად გზას როგორ წელავს, მანქანა საკმაოდ ზანტად მიდის, მრიცხველიც არ ჩაურთავს, ვიცი, ფულს არ აიღებს. ვხედავ, პატარა სარკეში ფარულად როგორ მაკვირდება, მათვალიერებს. რა მიამიტები, დიდი ბავშვებივით არიან ეს მამაკაცები. მეც, დრო და დრო სარკეში ვიყურები, თმას ვისწორებ, ტუჩსაცხს ვიმატებ - ალბათ უფრო მკრთალი წითელი უნდა წავისვა.

ჩემს გასაცილებლად ვაჰე გარეთ გამოვიდა, თუმცა არცერთი სიტყვა არ უთქვამს - არც ნახვამდის, არც კარგად იყავი.

არც ნახვამდის, არც კარგად იყავი.

მანქანას ჩემი სახლიდან ჩვენს სახლში მივყავარ. არ ვიცი, ცოტა ხანში მანქანიდან ვინ გადმოვა: ანუშიკი? თუ ნაცემი, გაბოროტებული და იქნებ ცოტათი მაინც დაბრძენებული ქალბატონი ანუში? არ ვიცი...

 

1978 წელი.