31 იანვარს კინოს სამყარო თენგიზ აბულაძის დაბადების 100 წლისთავს აღნიშნავს.
საღამოზე მაყურებელს საშუალება ექნება, დაათვალიეროს თენგიზ აბულაძის ფილმების რარიტეტული პოსტერების გამოფენა, გაეცნოს ნანა ჯანელიძისა და ნინო ნატროშვილის წიგნს – „თენგიზ აბულაძე – ანარეკლები“, რომელშიც თავმოყრილია თენგიზ აბულაძის თანამედროვეების, მისი ჯგუფის წევრების მოგონებები და ქართული კინოს ოქროს ხანის ერთგვარ პანორამას წარმოადგენს. ამავე წიგნშია უნიკალური ფოტომასალა აბულაძის გადაღებებიდან. ეს წიგნის მესამე გამოცემაა და მას ამჯერად ახორციელებს გამომცემლობა „სეზან ფაბლიშინგი“.
მათივე ცნობით, ასევე, ნაჩვენები იქნება ნანა ჯანელიძის დოკუმენტური ფილმი „თენგიზ აბულაძე – ნატვრის ხე“ (2002 წ.) და თენგიზ აბულაძის მხატვრული ფილმი „სამკაული ჩემი სატრფოსთვის“ (1971 წ.) (აღდგენილი ვერსია).
თენგიზ აბულაძე 1924 წლის 31 იანვარს დაიბადა. სწავლობდა საქართველოს თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტზე, შემდეგ კი იმავე განხრით, მოსკოვის კინომატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტში...
რეჟისორი გიგა ლორთქიფანიძე იქ გატარებულ წლებს ასე იხსენებდა: "მოსკოვში რაზინის ქუჩაზე, საერთო საცხოვრებელში ვცხოვრობდით. ვცხოვრობდით საშინელ პირობებში, მაგრამ გენიალურად. ისეთი სიცივე იყო ოთახში, რომ დილით ჭიქაში წყალი გაყინული გვხვდებოდა. იმ ერთი ოთახიდან ოთხი სახალხო არტისტი გამოვიდა: რეზო ჩხეიძე, თენგიზ აბულაძე, სულხან ცინცაძე და მე. პუშკინი რომ ამბობს, ლიცეუმი კი არ გვზრდიდა, არამედ ერთმანეთს ვზრდიდით ლიცეუმშიო, - ასე ვიყავით. დავდიოდით ყველა კონცერტზე, სპექტაკლზე, ფილმზე, ღამეებს კამათში ვათენებდით... "
1953 წელს თენგიზ აბულაძემ მოსკოვის კინემატოგრაფიის საკავშირო ინსტიტუტში სერგეი იუტკევიჩის სახელოსნო დაამთავრა. დაწყებული სადიპლომო ფილმიდან, ის ნაყოფიერად და წარმატებულად მოღვაწეობდა როგორც რეჟისორი და სცენარისტი.
1974 წლიდან შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. ამავე წლიდან იგი კინოსტუდია “ქართული ფილმის” პირველი შემოქმედებითი გაერთიანების სამხატვრო ხელმძღვანელია, 1994 წლიდან საქართველოს კინემატოგრაფისტთა კავშირის გამგეობის მდივანია.1955 წელს ეკრანებზე თენგიზ აბულაძისა და რეზო ჩხეიძის ერთობლივი ფილმი “მაგდანას ლურჯა”გამოვიდა, ეს ფილმი ქართული კინოს ისტორიაში გარდატეხის დასაწყისად მოიაზრება. ფილმმა სტალინური იდეებით გაჟღენთილი სტერეოტიპი დაანგრია და მსოფლიოს საქართველო და ქართული კინო ცოცხალი სახეებითა და ხასიათებით, რეალური სინამდვილით გააცნო. ამ ფილმის შემდეგ, თენგიზ აბულაძეს ავანგარდისტად მიიჩნევდნენ. დამოუკიდებლად გადაღებულ ფილმებში: “სხვისი შვილები”, “მე ბებია ილიკო და ილარიონი” კრიტიკოსებმა ხან იტალიური “ნეორეალიზმის”, ხანაც ფრანგული “ახალი ტალღის” გავლენა აღმოაჩინეს, დღეს კი თენგიზ აბულაძე, ქართული კინოს კლასიკოსად ითვლება.
1967 წელს აბულაძე თავისი ცნობილი ტრილოგიის პირველ ფილმში “ვედრება’ სწორედ იმ თემას შეეხო, რომელიც აქტუალური მხოლოდ დღეს გახდა.
1975 წელს ტრილოგიის მეორე ფილმი "ნატვრის ხე" გიორგი ლეონიძის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით გადაიღო, რომელიც არაერთი საერთაშორისო კინოფესტივალის სპეციალური პრიზით, ჯილდოთი და პრემიით დაჯილდოვდა;
რეჟისორი რეზო ჩხეიძე: "სათქმელი და გასახსენებელი ბევრია, მაგრამ ერთი რამ მინდა, გიამბოთ: თენგიზმა გადაიღო "ნატვრის ხე" და როგორც წესად გვქონდა, ვაჩვენეთ ჩვენს სამხატვრო საბჭოს და მოწვეულ სტუმრებს - მწერლებს, მხატვრებს. დამთავრდა სურათი და სიჩუმეა დარბაზში, კაციშვილი არ ინძრევა და ხმას არ იღებს. თენგიზს არ მოეწონა ეს სიჩუმე, ადგა, მექანიკოსს ფირი უნდა გამოვართვაო, - ჩაილაპარაკა და დარბაზიდან გავიდა. მეც ძალიან მეუხერხულა ეს სიტუაცია და ვთქვი: წამოდით, ჩემს კაბინეტში გადავიდეთ და იქ ვიმსჯელოთ-მეთქი. შევედით, დავსხედით, ისევ ჩუმად არიან, მეც არ ვიცი, როგორ დავიწყო. ამ დროს გაიღო კარი და თენგიზი შემოვიდა. შემოვიდა თუ არა, ყველა წამოდგა და ტაში დაუკრა. მე ასეთი რამ არ მახსოვს, არ მომხდარა. ასეთი რამ არც ერთ რეჟისორს არ რგებია, მათ შორის მეც".
ტრილოგიის ბოლო ფილმია - "მონანიება" (1984 წ.), რომელმაც კანის მე-40 საერთაშორისო კინოფესტივალის რამდენიმე საპატიო და მნიშვნელოვანი პრიზი დაიმსახურა.თენგიზ აბულაძის რეჟისორული მოღვაწეობით ახალი ეტაპი დაიწყო ქართულ კინემატოგრაფიაში, მისი შემოქმედება მთლიანად აგებულია მარადიულ თემებზე, კაცობრიობის სატკივარზე და არა კონკრეტულ ეპოქაზე და კონკრეტულ პირებზე. რეჟისორი ამ ხერხით ადვილად უპირისპირდება სოციალისტური რეალიზმის ესთეტიკას.
”მონანიების” შემდეგ თენგიზ აბულაძემ ახალ ფილმზე დაიწყო ფიქრი, რომელიც ნანა ჯანელიძის თქმით, ილიას მკვლელობით უნდა დაწყებულიყო და გალაქტიონის თვითმკვლელობით დასრულებულიყო.
სამწუხაროდ, მან ვერ მოასწრო ამ პროექტის დასრულება.
ნანა ჯანელიძე, რეჟისორი:
"მე ოცი წელი გავატარე თენგიზ აბულაძის გვერდით - ჯერ მისი სტუდენტი ვიყავი, შემდეგ ოჯახის წევრი გავხდი, "მონანიების" გადაღების დროს თანამოაზრე და კოლეგა. ამის მიუხედავად მიჭირს რამე გამორჩეული ვთქვა მასზე, რადგან სიცოცხლე მთლიანად კინოს მიუძღვნა. აბულაძის შემოქმედება უფრო საინტერესოა, ვიდრე ყოფითი ცხოვრება. მან მხოლოდ შვიდი ფილმი გადაიღო, მათში არც ერთი არ ყოფილა შემთხვევითი. ყოველი ფილმი, ყოველი კადრი, ყოველი ნაბიჯი მისი ცხოვრებისა ღრმად იყო გააზრებული.
"ნატვრის ხის" შემდეგ აბულაძე მძიმე ავტოავარიაში მოხვდა, მძღოლი ადგილზე დაიღუპა, ბატონი თენგიზი სასწაულებრივად გადარჩა. მას გაუჩნდა რწმენა, რომ ძალიან მნიშვნელოვანი რამ უნდა შექმნა.
„საქართველო არის ქვეყანა, სადაც „მონანიება“ გადაიღეს“, - დასავლეთში ხშირად წერდნენ ასე აბულაძის ცხოვრების მთავარი ფილმის პრემიერის შემდეგ კანის ფესტივალზე.
1987 წელს კანში „მონანიებას“ სამი პრიზი გადაეცა: ფესტივალის გრან პრი, ეკუმენისტური ეკლესიის ჟიურის პრიზი ჰუმანიზმისთვის და „ფიპრესის“ (კინოპრესის საერთაშორისო ფედერაციის) პრიზი.
აღსანიშნავია, რომ 2024 წელი „მონანიებისთვისაც“ საიუბილეოა – ფილმის გადაღებიდან 40 წელი სრულდება.
რეჟისორის საიუბილეო კვირეული, 31 იანვრის ჩათვლით, საქართველოს ეროვნული არქივის კინოდარბაზში თენგიზ აბულაძის ფილმების რეტროსპექტიული ჩვენებებით გაგრძელდება.
ავტორი: ანი სარდლიშვილი
"საქართველო არის ქვეყანა, სადაც „მონანიება“ გადაიღეს" - გენიალური თენგიზ აბულაძის ცხოვრების საინტერესო დეტალები
მოირგე სტილი დაასვენე თვალი
- პატარა მოზრდილი საშუალო დიდი უდიდესი
- ჩვეულებრივი ჰელვეტიკა ჰეგოე გეორგია ტაიმსი
- კითხვის რეჟიმი