სტალინი ერთადერთი საბჭოთა ბელადი არ არის, რომელიც ხატზე დახატეს. რატომ და რა წესით გამოსახავენ გარდაცვლილ ტირანებს ან, მაგალითად ცოცხალ ადამიანებს საეკლესიო მხატვრობაში? რადიო თავისუფლება თანამედროვე ხატმწერებს ელაპარაკა.
სამეგრელოში, აბაშის მუნიციპალიტეტის სოფელ სუჯუნაში მე-19 საუკუნეში აგებული წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია დგას. ტაძრის დასავლეთ კედლის ქვედა მხარეს, კართან ჯოჯოხეთია გამოსახული. ეს სცენა იოანე ღვთისმეტყველის მიერ აღწერილი აპოკალიფსის ილუსტრაციაა.
იმ ცოდვილებს შორის, რომელთაც ამ ფრესკაზე ანგელოზები შუბით განგმირავენ, ეშმაკები კი ჯოჯოხეთის ცეცხლისკენ ექაჩებიან, ადვილად ამოსაცნობია ბოლშევიკური რევოლუციის ბელადი, ვლადიმერ ლენინი. ის ჯოჯოხეთის ცეცხლში სხვებთან ერთად იწვის.
ლენინის გამოსახულებისგან განსხვავებით, სხვა ცოდვილების სახეები კონკრეტულ პიროვნებებთან არ არის დაკავშირებული. ისინი ამ ფრესკაზე ან რომელიმე ცოდვას განასახიერებენ ან გვაჩვენებენ, რომ ჯოჯოხეთში ნებისმიერი შეიძლება მოხვდეს, განურჩევლად სოციალური სტატუსისა, იქნება ეს დედოფალი, მეფე, სასულიერო პირი თუ სხვა.
საბჭოთა ბელადები ჯოჯოხეთში
“ამ ფრესკაზე ლენინი უღმერთობას განასახიერებს - საბჭოთა რეჟიმის შემოქმედები კლავდნენ სასულიერო პირებს, ძარცვავდნენ ეკლესიებს, უღმერთო და ღმერთთან მებრძოლი ათეისტები იყვნენ”, - ასე ხსნის ჯოჯოხეთის სცენაში ლენინის გამოსახულების მოხვედრის მიზეზს ხატმწერი, დავით ხიდაშელი.
მან მხატვრების ჯგუფთან ერთად სუჯუნას ეკლესია 90-იან წლებში მოხატა. Საქართველოს დამოუკიდებლობა ახალი აღდგენილი ჰქონდა და იწყებოდა საბჭოთა წარსულის გადააზრება:
“სამხილებელი იყო ის კომუნისტური მოძღვრება, რომელმაც ამდენი ხნის განმავლობაში მილიონობით ადამიანი შეიწირა, საზოგადოების ბუნებრივი განვითარება შეაფერხა და სხვა კალაპოტში გადააგდო. ამ ბოროტების სათავე და თვალსაჩინო წარმომადგენელი კი, სწორედ, ლენინია”.
სუჯუნა გამონაკლისი არაა. ბიბლიური განკითხვის დღის სცენები ბევრ სხვა ქართულ ტაძარშია გამოსახული - ტიმოთეს უბნის, ბეთანიის, ნიკორწმინდის, იტრიის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრებში, თუმცა საბჭოთა ბელადების სახე მხოლოდ ორშია აღბეჭდილი.
მეორე ასეთი ფრესკა რუსთავში, ვახტანგ გორგასლის სახელობის ტაძარში ცენტრალური შესასვლელის ზედა მარცხენა კუთხეში, დასავლეთ კედელზეა დახატული.
ის სუჯუნაში გამოსახული სცენისგან ერთი დეტალით განსხვავდება - მხატვრებმა რუსთავში ლენინთან ერთად, ჯოჯოხეთის ცეცხლში სტალინიც ჩააგდეს.
აქ ისეთი რამეა დახატული, არ ვეთანხმები და არ მომწონსო - რუსთავის ტაძრის წინამძღვარმა, ფრესკის გადაღებაზე უარი ასე გვითხრა.
საბჭოთა ბელადების ფრესკაზე გამოსახვა ტაძრის წინამძღვართან არც იყო შეთანხმებული - ახალგაზრდა ხატმწერების იდეა იყო. იმ პერიოდში “ასეთ დეტალებს” ყურადღებას არ აქცევდნენო, - ამბობს დავით ხიდაშელი. ის ფრესკის ერთ-ერთი ავტორიაა. ხიდაშელი იხსენებს, როგორ სთხოვა მრევლის ერთ-ერთმა წევრმა, ეკლესიაში სტალინი არ დაეხატათ.
“მოვიდა ერთი სათნო ქალბატონი და ტირილით ჩაგვივარდა მუხლებში, გვთხოვა არ დაგვეხატა [სტალინი]. გასაგები იყო მისი თხოვნა, სენტიმენტები ჰქონდა სტალინისადმი და იმ პერიოდში ასეთი დამოკიდებულება ჩვენთვის უცხო არ იყო. მისი თხოვნა ნაწილობრივ გავითვალისწინეთ და სახეცვლილი გამოვსახეთ. მაინც იცნობთ, ულვაშებით”, - ამბობს, დავით ხიდაშელი
სტალინზე და ლენინზე მეტი ყურადღება მაშინ ამავე სცენის სხვა დეტალმა - ჰალსტუხიანმა კაცმა მიიპყრო.
“რუსთავის იმდროინდელ მერს მიამსგავსეს და ახსნა-განმარტებისთვის სამთავრობო დელეგაცია გამოგვიგზავნეს. ავუხსენით, რომ ეს იყო ზოგადი სახე და არავისთან კონკრეტულთან კავშირი არ ჰქონდა”, - იხსენებს ხატმწერი.
ცეცხლწაკიდებული ლენინი
თბილისში, ისანში, ზურაბიშვილის ქუჩაზე ბერი გაბრიელის სახელობის ტაძარი მდებარეობს. ამ ტაძრის ინტერიერში არქიმანდრიტ გაბრიელის ცხოვრების ეპიზოდებია გამოსახული. სამხრეთ კედელზეა ფრესკა ლენინის პორტრეტით, რომელსაც გაბრიელი ახალწმინდანი ცეცხლს უკიდებს.
ხატი ეყრდნობა ამბავს, რომელიც ბერი გაბრიელის ბიოგრაფიულ ტექსტებში წერია - 1965 წლის პირველ მაისს აღლუმის დროს მან ლენინის 12-მეტრიანი პორტრეტი დაწვა. ეს ამბავი ფრესკაზე ხატმწერმა კახაბერ დონაძემ გააცოცხლა.
ლენინი ჯოჯოხეთში, სტალინი მატრონასთან - საბჭოთა ტირანები ქართულ ტაძრებში
მოირგე სტილი დაასვენე თვალი
- პატარა მოზრდილი საშუალო დიდი უდიდესი
- ჩვეულებრივი ჰელვეტიკა ჰეგოე გეორგია ტაიმსი
- კითხვის რეჟიმი