ოკუპირებულ სოხუმში პირველად დაადასტურეს ინფორმაცია გალის რაიონში რუსეთ–აფხაზეთის მიერ საიდუმლოდ აშენებული საბაჟო ტერმინალის შესახებ — პროექტი, რომელიც რუსეთისთვის უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ გახდა სტრატეგიული. ტერმინალის მიზანი, ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენელთა განცხადებით, დასავლური სანქციების გვერდის ავლა და რუსეთისთვის ახალი სატრანზიტო დერეფნის შექმნაა. მიუხედავად ამისა, ოფიციალურ თბილისს ამ საკითხზე დღემდე არ გაუკეთებია განცხადება, მაშინ როცა პროექტის რეალიზაცია საქართველოს თანხმობის გარეშე იურიდიულადაც შეუძლებელია.

მოსკოვის საიდუმლო პროექტი ენგურზე

ოკუპირებული აფხაზეთის სატრანზიტო-ლოგისტიკური კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა ასტამურ ახსალბამ რუსულ „სპუტნიკთან“ ინტერვიუში პირველად ისაუბრა გალის რაიონში მიმდინარე მშენებლობაზე. მისი თქმით, ტერმინალის შექმნის იდეა წარსულშიც არსებობდა, თუმცა გარდამტეხი გახდა რუსეთის მიერ უკრაინაში ფართომასშტაბიანი ომის დაწყება.

„პროექტი ომის შემდეგ გახდა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ჩვენი სტრატეგიული პარტნიორის — რუსეთისთვის,“ — განაცხადა ახსალბამ და დასძინა, რომ სამშენებლო სამუშაოები კერძო ინვესტიციით, რუსი და აფხაზი მეწარმეების მონაწილეობით ხორციელდება.

სანქციების გვერდის ავლის ახალი დერეფანი

ახსალბას თქმით, ტერმინალი განიხილება როგორც სატრანზიტო ჰაბი, რომელიც სამხრეთიდან — სოჭისა და კრასნოდარის მიმართულებით ტვირთების სწრაფ ტრანსპორტირებას უზრუნველყოფს. პროექტის პოტენციურ მომხმარებლებად ის ასახელებს:

ირანს,

ინდოეთს,

აზერბაიჯანს

და „ცალკეულ ევროპულ ქვეყნებსაც“, რომლებიც, მისი ფორმულირებით, კვლავ ინარჩუნებენ ინტერესს რუსეთის ბაზართან ვაჭრობის მიმართ.

ეს განცხადება, ექსპერტების შეფასებით, პირდაპირ მიუთითებს კრემლის მცდელობაზე — შექმნას ჩრდილოვანი სავაჭრო მარშრუტები, რომლებიც ნაკლებად ექვემდებარება საერთაშორისო კონტროლს.

რკინიგზის აღდგენა – რუსული გეგმის ნაწილი

საუბარში ახსალბა ასევე აღნიშნავს ოჩამჩირე–გალის მიმართულებით რკინიგზის აღდგენის აუცილებლობას და აცხადებს, რომ რუსეთი ამაზე უკვე მუშაობს. ცნობილია, რომ 2023 წლიდან რუსეთის სავაჭრო პალატის მიერ შექმნილი „რუსეთ–საქართველოს საქმიანი საბჭო“ სწორედ ამ საკითხზე აწარმოებს კონსულტაციებს „აბრეშუმის გზის“ ფორმატში.

აფხაზეთის რკინიგზის გახსნის თემაზე დიდი საზოგადოებრივი დისკუსია 2012 წელსაც მიმდინარეობდა, როდესაც მასზე ინტერესს ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ბიძინა ივანიშვილი გამოხატავდა.

პოლიტიკურ-სამართლებრივი საფრთხეები

საოკუპაციო რეჟიმის წარმომადგენელი თავადვე აღიარებს, რომ პროექტი პოლიტიკურ-სამართლებრივ სირთულეებს შეიცავს. ამ სირთულეების გადასალახად ახსალბა კვლავ კრემლის ნარატივს იმეორებს და საქართველოსთან ძალის გამოუყენებლობის შეთანხმების შესაძლებლობაზე საუბრობს — შეთანხმება, რომელსაც რუსეთი თბილისს 2008 წლიდან აკისრებს და რომელიც ცხინვალისა თუ სოხუმის „დამოუკიდებელი სტატუსის“ დე-ფაქტო აღიარებისკენ მიჰყავს პროცესს.

პროექტის უკან გავლენიანი რუსი ჩინოვნიკები დგანან

ახსალბას თქმით, პროექტზე აქტიურად მუშაობს რუსეთის საბაჟო სამსახურის ყოფილი უფროსი, ევრაზიული განვითარების ბანკის საბჭოს ყოფილი ხელმძღვანელი ანდრეი ბელიანინოვი, რომელიც 2025 წლიდან რუსეთის მსოფლიო ხალხთა ასამბლეას ჩაუდგა სათავეში. მისი მონაწილეობა მიუთითებს, რომ პროექტი მხოლოდ რეგიონული ინიციატივა არ არის და მას მაღალ დონეზე კურირებენ.

როგორია ტვირთების გადაადგილების სავარაუდო სქემა?

ახსალბას აღწერით:

ირანიდან შემოსული ტვირთი აფხაზეთში შევა ავტომობილით,

დაიხსნება ოჩამჩირის სარკინიგზო ტერმინალში,

შემდეგ, რკინიგზის აღდგენის შემთხვევაში, გადაიზიდება გალის ტერმინალში,

ხოლო საბოლოოდ — რუსეთის სამხრეთის რეგიონებში.

ეს სქემა, ექსპერტების შეფასებით, პირდაპირ ემსახურება რუსეთისთვის ეკონომიკური ჟილეტის შექმნას, რომელიც უკრაინის ომის ფონზე განსაკუთრებით სჭირდება.

რატომ დუმს თბილისი?

მიუხედავად იმისა, რომ პროექტი საქართველოს სუვერენიტეტის უხეშ შელახვასა და დასავლური სანქციების შესაძლო დარღვევას გულისხმობს, ოფიციალური თბილისი განცხადებებს არ აკეთებს.

2011 წლის საქართველო–რუსეთის შეთანხმებით ფსოუზე ვაჭრობის მონიტორინგზე პასუხისმგებელ შვეიცარულ კომპანიას მუშაობის დაწყების უფლება რუსეთმა არ მისცა, რის გამოც შეთანხმება ფაქტობრივად გაჩერებულია.

საქართველოს ეკონომიკური დამოკიდებულება რუსეთზე და რუსულ ფულთან დაკავშირებული პოლიტიკური ინტერესები კრიტიკოსების აზრით, „უხერხულობას“ არ უქმნის მმართველ ძალას, თუკი ახალი სატრანზიტო არხი რუსეთისთვის დამატებით ფინანსურ სარგებელს შექმნის.

ამას ემატება „წულუკიანის კომისიის“ დასკვნა, რომლის მიხედვითაც 2008 წლის ომი საქართველო დაიწყო — დოკუმენტი, რომელიც კრემლს არგუმენტებს აძლევს თბილისზე ზეწოლისთვის.

რატომ არის ეს პრობლემა ეროვნული უსაფრთხოების კუთხით?

ექსპერტები ხაზს უსვამენ რამდენიმე საფრთხეს:

სუვერენიტეტის შელახვა — ტერმინალის აშენება ხდება საქართველოს კონტროლის გარეშე.

სანქციების გვერდის ავლის რისკი — ქვეყანა შესაძლოა გახდეს რუსეთის ომის ეკონომიკური მხარდაჭერის ჰაბი.

დე-ფაქტო აღიარების საფრთხე — ძალის გამოუყენებლობის შეთანხმება პირდაპირ ეწინააღმდეგება საქართველოს ეროვნულ ინტერესებს.

რუსეთის ეკონომიკური გავლენის გაღრმავება — ახალი დერეფანი კრემლს დამატებით ფინანსურ და პოლიტიკურ ბერკეტს აძლევს რეგიონში.