Menu

მომხდარ ამბავთა მოთხრობის დალაგებას...
მივიჩნიე მეც, რომ, მას შემდეგ, რაც გულდასმით
გამოვიკვლიე ყოველივე თავიდან, თანმიმდევრულად
აგიწერო, ღირსეულო თეოფილე''
ლუკას სახარება (1,1-3)
I. მომიტევე, დიდო პაპაო!..
1953 წლის 6 მარტი. თუმცა ჯერ კიდევ არ შემსრულებოდა ექვსი წელი, მკაფიოდ შემორჩა ჩემს მეხსიერებას. რადიოსთან შეკრებილი ოჯახის წევრები თავზარდაცემულნი უსმენდ¬ნენ ოფიციალურ განცხადებას სტალინის გარდაცვალების შესახებ,რომელიც ტრაგედიიდან მეორე დღეს გავრცელდა. დედაჩემი, გამზრდელი დეიდა და ჩემზე 9 წლით უფროსი და ქვითინებდნენ... ვტიროდი მეც. ეს დღე განსაკუთრებით დამა¬მახსოვრდა არა მარტო საყოველთაო გლოვით, არამედ ცუდი წინათგრძნობით. გლოვის ეს ზარი ავისმომასწავებელ კუნაპეტ ატმოსფეროში რეკავდა და რაღაც საშინელს გვიქადდა.
... დედაჩემმა ცრემლი შეიშრო, ტახტს სახურავი აჰხადა და დიდი, პრიალა წითელი ქსოვილი ამოიღო (ალბათ, 2 საბნის პირი გამოვიდოდა), მერე შავი ნაჭერი მოუძებნა არშიად და სულ მალე იმხელა სამგლოვიარო დროშა გაამზადა, მეოთხე სართულის აივნიდან მეორე სართულს უწევდა. მთელი ჩვენი ქუჩა, ქალაქი, საქართველო მსგავსი დროშებით იყო შემო¬სილი. როგორც გვიან შევიტყვე ,,ქართლის ცხოვრებიდან'', ასეთი მასშტაბით ჩემს სამშობლოს ადრე ორი მეფე _ ფარს¬მან ქველი და ერეკლე II დაუტირია.
1956 წლის 9 მარტი. თბილისი, მტკვრის მარჯვენა სანა¬პირო, ძველი ორბელიანთა უბანი, ამჟამინდელი დედაენის ძეგლის საწინააღმდეგო მხარეს მდებარე ბაღი.
...ამ დღემდე ხალხში სტალინის გარდაცვალება ჯერ კიდევ არ ნიშნავდა მასთან განშორებას. ადამიანებს არ ეთმობოდათ ბელადი, რომელიც ისევ ანუგეშებდა და ძალას მატებდა მათ. სწორედ ამ დროს სახელმწიფოს კენწეროში აბობღებ¬ულმა ნიკიტა ხრუშჩოვმა (შემდგომში ნიკიტუშკა დურაჩოკად მონათლულმა) სტალინის სახელის მოთხრა დაიწყო და იგი პიროვნების კულტად, დამნაშავედ გამოაცხადა, ტირანობა დააბრალა. თბილისში, ქუთაისში, გორში და სხვაგან, სადაც კი აქტიური სტუდენტური ახალგაზრდობა იყო (და არა მარტო ახალგაზრდობა) საპროტესტო გამოსვლები დაიწყო.
ეს სინამდვილეში ქართული ღირსების დასაცავი აჯანყება იყო.
დედაჩემმა _ ფრიად უშიშარმა ქალმა, 9 მარტის დილას ზევით ხსენებულ ბაღში წამიყვანა, სადაც ბელადის უზარმა¬ზარ ძეგლთან მიტინგი მიმდინარეობდა. ვინ არ გამოდიოდა სიტყვით: ახალგაზრდა თუ მხცოვანი, სტუდენტი, მოსწავლე თუ პროფესორი, მუშა თუ პოეტი. ბელადის ძეგლი, პოსტა¬მენტიდან სკულპტურის თავამდე, გვირგვინებით იყო სავსე. სიტყვით გამომსვლელი ორატორები, ხრუშჩოვისა თუ მისი თანამოაზრეების გადაწყვეტილების წინააღმდეგ რომ გამო¬დიოდნენ, საშველად ჩინეთის კომპარტიის მესვეურებსაც უხ¬მობდნენ შეძახილებით: ,,ლენინ, სტალინ, მაო ძე დუნ, ჯუდე!''
დედაჩემი ჩემ დას დაეძებდა, რომელიც წინა დღეს საპატიო ყარაულში იდგა. საბედნიეროდ, იგი იმ დღეს მოვლენათა ცენტრში, ანუ ორგანიზატორთა ირგვლივ შეკრულ ბირთვში არ იყო.
მალე თბილისის თავზე მზვერავი ვერტმფრენების გუგუნი გაისმა და დედის გულმა მოახლოებული საფრთხე იგრძნო _ ხელი ჩამავლო და სასწრაფოდ, მტკვრის მეორე ნაპირზე გადამიყვანა, სადაც ვარციხის ქუჩის დასაწყისში, ბიძაჩემის ოჯახი ცხოვრობდა. ნახევარ საათში ავტომატები აკაკანდა. მტკვარგაღმა დატრიალებული სისხლიანი კალოს შემყურემ დედის კალთაში ჩავრგე თავი.
... დიახ, ეს იყო 1956 წლის 9 მარტი _ ხრუშჩოვის მიერ სტალინის მკვლელობის დღე, რადგან მანამდე მისი გარ-დაცვალებისა და იდეის დასამარებისა ჯერ კიდევ არ სჯე¬როდა ხალხს. დაახლოებით სამი თვის შემდეგ, 1956 წლის 20 ივნისს, სკკპ XX ყრილობის დადგენილებამ ,,სტალინის პიროვნების კულტის შესახებ'' ეს საზარელი ბრალდება ოფი¬ციალურადაც გააფორმა.
ადამიანები საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებში, შიშის გამო, სტალინს ვეღარ ახსენებდნენ. გამონაკლისი ვიყავით ჩვენ, ზოგიერთი ბავშვი _ რომლებიც ერთმანეთს ვასწრებდით თქმაში: ,,რომ გავიზრდები, სტალინი გამოვალ!''
...გამოხდა ხანი... 15-16 წლის ასაკიდან, როცა 1956 წლის თბილისური სისხლისღვრა კარგა ხნის ჩავლილი იყო, ,,ყურები გამოვიბერტყე'', ,,აზრზე მოვედი'' და სტალინის პიროვნებას ჯერ ეჭვის თვალით შევხედე, მერე და მერე კი მტარვალად შევრაცხე. ამ დროიდან მე ,,დემოკრატიულ'' ფასეულობებს ვეზიარე _ ჩემი გონება დასავლეთის იდეებით ,,გაბრწყინდა''. ასეთი ,,ფერისცვალების'' და უბედურების სათავე ჭეშმარიტი სახალხო მმართველობის საფუძვლებისა და იდეის ტრაფარე¬ტული, მოძველებული მეთოდებით სწავლება იყო. ახლაღა ვხვდები, რომ თვით სტალინის გარდა, ერთი-ორმა კაცმა თუ იცოდა, სად მთავრდებოდა მარქსიზმ-ლენინიზმი და სად იწყე¬ბოდა სტალინური დემოკრატია _ სტალინიზმი. გარდა ამისა, მაშინ არავინ იცოდა სიონიზმისა და მასონური მოძრაობის, არც ნეოგლობალისტების, ილუმინატებისა და სხვა სატანისეული ორგანიზაციების შესახებ, რომლებმაც ძირი გამოუთხარეს მტკიცე რელიგიურ საფუძვლებზე მდგარ ქვეყნებს, მოაწვყეს სახელმწიფო გადატრიალებები და ყალბი დემოკრატიის ლო¬ზუნგებით სათავე განუახლეს უზნეობის თავისუფლებას. ამ შავბნელმა ძალებმა შექმნეს კანონები, რომელთაც არავითარი საერთო არა აქვთ არც წარმართობასთან, არც ფუნდამენტურ რელიგიურ შეხედულებებთან, მით უფრო, მართლმადიდებელ ქრისტიანობასთან და არც ჭეშმარიტ სოციალიზმთან.
სტალინის აშენებულ ქვეყანაში, მის ,,გაშლილ სუფრასთან'' მოკალათებული ახალი დიდი თუ მცირე პოლიტიკოსები სტა¬ლინს აგინებდნენ და ვერ ხვდებოდნენ, რომ თავიანთ მართულ ქვეყანას ღუპავდნენ. მე ამ ბაკქანალიის ერთი მცირე ჭანჭიკი ვიყავი. არადა, სტალინური პრინციპების გამოძახილით ჯერ კიდევ უფასოდ მმკურნალობდნენ, მასვენებდნენ და ბინას მაძლევდნენ, ჩვეულებრივი სწავლისთვისაც კი უმაღლეს სასწავლებელში აქეთ მიხდიდნენ ფულს, უმუშევრად არ მტოვებდნენ, დიდი ხელოვნებისა თუ სპორტისკენ მიკვა-ლავდნენ გზას, მე კი... არ მკითხავთ, მე რას ვიქმოდი? იმის ნაცვლად, რომ ხრუშჩოვისა და შემდგომი გროტესკული ლი¬დერების მიერ ქვეყნის გარყვნას (მომხვეჭელობას, კორუფ¬ციას, სპეკულაციას, მეშჩანობასა და სხვა გაცოცხლებულ ვირუსებს) შევბრძოლებოდი, ღამღამობით მტრის რადიო¬არხების სმენით ვიკვებებოდი ჩუმ-ჩუმად.
თურმე, რა გულწრფელი და წმინდა იყო 1953 წლის ბავშ¬ვური ცრემლები, რა წმინდა იყო 1956 წელს დაღვრილი სისხლი, თურმე რაოდენ ბრიყვი ვიყავი მაშინ, როცა სტალინის ლანძღვით ვყელყელაობდი!.. ახლაღა მოვეგე გონს, გარნა რაღა დროს.
თუ ვინმეს და რაიმეს ებრძვის დღეს სიონისტურ-მასონ¬ური დასავლეთი, ეს მართლმადიდებელი ქრისტიანობა და სტალინია.
მხოლოდ ახლა ვხედავ ფრთოსან მხეცს _ ბევრსაფს: მოოქროვილი გველის ენით, მრუდე სარკითა და სამსალის ზარდახშით _ ენამჭევრობს, ინექციას არიგებს და გზას უსუფთავებს ანტიქრისტეს. მან მოწამლა დიდწილად მამანი ჩემნი და ლამის სრულად ჩემი და ჩემი შვილების თაობა.
... XX საუკუნის მესამე მეოთხედი და XXI საუკუნე მოაქჟამამდე: მრუდე სარკის კულტურის მაგისტრები და მათი მომზირალნი, ცრუ ფილოსოფოსნი და მათი მსმენელნი, ფარისეველნი და მათ ფეხისხმას აყოლილი რამდენი სავლეა ირგვლივ!..
ამიტომ მე, არა იმდენად ჩემი და ჩემი შვილების, არამედ შვილიშვილების გასაგონად უფრო ვწერ ამ წერილებს სავლეს. დაე, ისინი მაინც არ ჩავარდნენ მხეცის ხიბლში და მანამ დაამსხვრიონ მრუდე სარკე, სანამ ჩემსავით სიბერის ჟამს არ მოვლენ გონს და ჩარეცხილ-ღონემიხდილნი ვერა რასღა გააწყობენ ქვეყნისა და მამულის დასახსნელად.
იოანე საბანის ძე წერდა; ,,მომაპყართ საჩინონი ეგე სას¬მენელნი თქუენნი და უფრისცა საცნობელნი ეგე ყურნი გულისა და გონებისა თქუენისანნი განჰმარტენით სმენად და მასპინძელ ექმენით სიტყვათა ამათა ჩემთა''.
II. ჯუღაშვილები
ხის მოჭრა მის მოსპობას ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, ფესვიანად მოთხრაა საჭირო. სტალინის ფესვები იქ, მიწისა და სიბრძ¬ნის ღვთაება ენქის ქვეყანაშია, ღვთისმშობლის წილხვედრ კოლხეთსა და იბერიაში _ ფიქრობს მხეცი და გადაწყვეტს, სტალინის ფესვები მოწვას, მშობელი ხალხი აუმხედროს, მათ¬გან მოკვეთოს. გველთა უფალი სამზეოზე გამოდის და პირვე¬ლად ნიკიტუშკა დურაჩოკს მონუსხავს. ხრუშჩოვი პირველ სიცრუეს ავრცელებს: ქართველი ხალხი ბრძენია, კეთილშო¬ბილია და ბოროტ სტალინს მასთან რა კავშირი აქვს, ის ხომ ოსი იყო!.. ვერაგობაც ამას ჰქვია _ ნამდვილი სიონისტური ვერაგობა, რომელიც ქართველებისა და ოსების დაპირისპ-ირების საგანიც ხდება: სტალინი თუ ცუდია და ოსია, გამოდის, ოსებიც ცუდნი ყოფილან, ხოლო თუ სტალინი ქართველია და მასზე ოსები აცხადებენ პრეტენზიას, ოსები მაინც ცუდები გამოდიან. შესაძლოა, საწინააღმდეგოს ფიქრობდა ოსიც და ჰა, ამ ერთ-ერთი ვერაგი სატყუარას შედეგი _ სამაჩაბლოს კონფლიქტი და უძველესი ქართული მიწა-წყლის დაკარგვა.
სისულელეს, ვითომდა სტალინის წინაპრები ოსი ჯუგაე¬ვები არიან, კარგა ხანია პასუხი გაეცა, მაგრამ ამაზე მაინც შევჩერდები:
ჯუღაშვილი რომ ქართველია, ამას ილია მაისურაძის ,,ქარ¬თულ გვარ-სახელებში'' ამოვიკითხავთ: ,,ჯუღაშვილი -იგივე ჯუგაშვილი. ქ. გორი. წინაპრებს ლილოში უცხოვრიათ. სახელი -ჯუღა: შდრ. სოფელი ჟუღაანი (თელავის რაიონი). ჯუგაშვილები ცხოვრობენ სოფ. მატანში. მათი თავდაპირ¬ველი სამშობლო სოფ. ჯუგაანი უნდა ყოფილიყო (სიღნა¬ღის რაიონი). ეს გვარი ჯუღაშვილად იქცა ძველ ქართულ დოკუმენტში რუსულიდან გადმოქართულების შემდეგ (რუსული ,,გ'' შეცდომით ქართულ ,,ღ''-დ გადმოიღეს)''. ილია მაისურაძეს მხედველობაში აქვს ივ. ჯავახიშვილის ხელნაწერი სტატია ჯუღაშვილთა გვარზე. ივ. ჯავახიშვილი წერს, რომ ჯუღაშვილები სინამდვილეში ჯუგაშვილები არიან და ისინი სწორედ ქიზიყის ჯუგაანიდან არიან. გვარში ,,ჯუგ'' ფორმის უპირატესობის დამადასტურებლად მას მოჰაყავს რამდენიმე საბუთი, მათ შორის უძველესი _ 1689 წლის სოფელ შაშიანის (თელავის რაიონი) საეკლესიო ყმების ნუსხა, რომელშიც ნახსენებია ვინმე დათუნია ჯუგაშვილი. დიდ მეცნიერს ასევე მოტანილი აქვს 1737 წლით დათარიღებული ნასყიდობის სიგელი, სადაც ნახსენებია გიორგი ჯუგაშვილი.
ერთი სიტყვით, დიდი ივანე ამბობს, რომ ჯუღაშვილები ძირად სოფელ ჯუგაანიდან არიან, საიდანაც ისინი შესაძლოა უკვე XVI საუკუნიდან გაფანტულან სხვადასხვა სოფელში, მათ შორის სოფელ მარილისშიც (დღევანდელი ახმეტის რაიონი, მატანთან ახლოს) და შემდეგ უკანვე დაბრუნდნენო (მატანში დღესაც ცხოვრობენ ჯუგაშვილები).
მაგრამ არის კიდევ ერთი, 1792 წლის საბუთიც, რომელშიც ჯუგაშვილიც არის ნახსენები და ჯუღაშვილიც. ეს კი იმას ამტ¬კიცებს, რომ ჯუღაშვილი რუსული ჯუგაშვილისგან გვიან გად¬მოკეთებული და კორექტირებული გვარი არ არის და ძველად ორივე იხმარებოდა. საფიქრებელია, რომ ჯუღაშვილი (ძველი ფორმა ჯუღაური) უფრო ძველი უნდა იყოს და შემდეგ არის ,,დაყრუებული''... ჯუღაშვილს ჯუგაშვილთან ის უპირატე¬სობა აქვს, რომ გვარის ფუძის _ ,,ჯუღ''-ის შინაარსი (მოელ¬ვარე, ნათელი, მშვენიერი) ცნობილია, ,,ჯუგ'' კი არაფერს გვეუბნება. ამასთანავე, არსებობს სოფლები _ ჯუღაანი (თელავის რ-ში) და ჯუღისი (დუშეთის რ-ნში), გვარები _ ჯუღელი და ჯიღაური, სახელები _ ჯუღა, ჯურღა და სხვ.
ახლა ის დავადგინოთ, ჯუღაშვილ-ჯუგაშვილების გვარი ბარიდან გავრცელდა მთაში თუ პირიქით -მთიდან მოედო ბარს. ზევით მოტანილი საბუთების თარიღები და კიდევ ის, რომ ვახუშტი ბატონიშვილს 1724 წელს შედგენილ რუკაზე ალაზნის ველზე, ქიზიყში, სოფელი ჯუგაანი აქვს მინიშნული, თითქოს პირველ მოსაზრებას ადასტურებენ, მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ არის საკმარისი საბუთი საკითხის ბოლომდე გასარკვევად.
ივ. ჯავახიშვილისთვის საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდუმის მდივანს ვ. ეგნატაშვილს უთქვამს _ ბელადის დედისგან გამიგია, რომ მისი ქმრის გადმოცემით, ჯუღაშვილები წინათ ბერიშვილები ყოფილანო. მაგრამ სად ცხოვრობდნენ ეს ბერიშვილ-ჯუღაშვილები? ამის დადგენაში გამოჩენილი ეთნოლოგის, ქ-ნ ვერა ბარდაველიძის არაჩვეუ¬ლებრივი ნაშრომი გვემხარება (,,აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ტრადიციული საზოგადოებრივ-საკულტო ძეგლე¬ბი''. გამომც. ,,მეცნიერება''. 1974 წ.). ქ-ნ ვერასთვის ფშავში მოგზაურობისას ახადის მკვიდრს _ კ. გოდერძაულს უთქ¬ვამს, რომ გოდერძაულთა თემში უძველესი შტო სწორედ ბერიშვილებისაა და ძალიან დიდი ხნის წინათ ირანიდან მოვიდნენო (გვარი ბერიშვილი წარმართული მთის რელიგ¬იურ-საერო წინამძღოლის სახელიდან (ბერი, ხევისბერი) უნდა მომდინარეობდეს. ამ თემას X თავში დავუბრუნდები).
ძალიან დიდი ხნის წინათ, ირანის ტერიტორიის ჩრდილო-დასავლეთ მონაკვეთში, ტიგროსის სათავეებში, კარდუხების არიანქართლი უნდა ყოფილიყო. ახლა, თითქოს ყველაფერი ნათელია: ჯუღაშვილ-ჯუგაშვილები თავდაპირველად ბერიშ¬ვილ-გოდერძაულები ყოფილან და მათი ფესვები წინა აზიის მთებში მოიაზრებოდა. მათ კახეთის ბარი ამოუვლიათ უხს¬ოვარ დროს და ივრის არაგვის სათავეებში დამკვიდრებულან. ამის შემდეგ ბერიშვილ-გოდერძაულთა ერთი შტო (შესაძლოა, ყველაზე ძველი) ჯუღაშვილ-ჯუგაშვილთა გვარით კახეთის ბარში ჩასულა და ალაზნის ველზე დამკვიდრებულა: მარილ¬ისი, მატანი, ჯუღაანი, შაშიანი, ჯუგაანი, მარტყოფი და ა.შ.
ახლა უფრო მსხვილი პლანით გავიცნოთ სტალინის წინაპრე¬ბი. საამისოდ ყველაზე მეტყველი და საინტერესოა 1792 წელს ერეკლე II-ს სახელზე შედგენილი მონაპირეების საჩივარი:
,,ქ. ღ-დან ბედნიერების ხელმწიფის ჭირი მისცეს ერთო¬ბილთ მატნელებს. თქვენის მოწყალებით აგერ ორმოცდაა¬თი წელიწადია იქ გალავანი აშენებულა და იქ ვსდგავართ. თქვენც გემსახურებით და ქვეყანასაც და რაც შეგვიძლია, მტერსაც პასუხს ვაძლევთ, იქამდინ მოსვენებით ვიყავით. ეს ორი სამი წელიწადია, რომ მარილელნი და ნამეტნავად ჯუგაშვილი და იმისი შვილი, ესენი მოვიდნენ ქაიხოსრო სახლთუხუცესთან, ისიც მოებირებინათ, რომ ეს მამულები ხატის შეწირული არისო და თქვენს მამულს ნუ დაანებებთო. მას აქეთ ორჯერ-სამჯერ ფშავლები შეყრილნი მოგვხდომი¬ან და გვაწიოკებენ. ვინც აქ ბაღჩას გავაკეთებთ ან ბოსტანს _ ისინი გვიხდენენ. ვეღარ მოვხანით რა და ვერ ვიკეთილეთ რა. ჩვენვ გული გვიხდება. მუდამ აკლებას გვიქადიან და სიკვდილსა. ჩვენ თუ ერთი ბინა და წყალობა არ დაგვემართა რა თქვენგან, ჩვენ იქ დგომა არ შეგვიძლიან. ეხლაც ავი¬ყარენით სულ ერთიანად. და თქვენი ოქმი და ბრძანება მოგვივიდა და ესეც მოვედით. და, თუ რამ ნამუშევარი გვქონდა, გაგვიფუჭდა. იმათის მიზეზით ეხლაც გუთნები ვერ შეგვიბამს, სულ კომლით კაცნი აქ გახლავართ. ეხლა თუ ერთი გზა და მიჯნა არ გვებოძა, იქ ვერ დავსვდგებით და კახეთში ყველგან ჩვენი მამული არის, იქ ვიცხოვრებთ. ეს ჩვენი ამრევი ჯუგაშვილი არის და იმის შვილი. ის ჯუ¬ღაშვილი არის, რომ ლეკებს მოუძღვა. და შევიტყვეთ და ლეკები დავუხოცეთ. ის დაჭერილი გყვანდათ, თვალებს სთხრიდით და გაგაშვებინესთ, მას დღეს იქით აგვიმტერდა და მტრად გარდაგვეკიდა. მოგეხსენებათ მტრის ალაგზე და გზაზე ვდგავართ. კომლზედ კაცნი აქ გახლავართ, წყა¬ლობით ვითხოვთ _ ამ არზის პასუხი დროზედ გვებოძოს. სექტემბრისი ქკს უპ'' (,,აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანე¬თის ტრადიციული საზოგადოებრივ-საკულტო ძეგლები''. გამომცემლობა ,,მეცნიერება'', 1974 წ. თ.1, გვ. 44-45).
მაშასადამე, ეს ჯუგაშვილ-ჯუღაშვილი ფშავლების მოთავე კაცი ყოფილა, თორემ სახლთუხუცესი ჩოლოყაშვილი მას არც დაუჯერებდა და არც გვერდით ამოიყენებდა ფშავლების საქმეში. გვარის ორნაირად ხმარება უფრო იმის დასტურია, რომ საჩივრის ავტორები, სხვადასხვა ადგილიდან მოსული პირები, მაინცდამაინც კარგად ვერ ცნობენ ახმეტის რაიონში, სოფელ მარილისში მცხოვრებ ამ ფშავლებსა და მათ გვარებს _ ასეც ხმარობენ და ისეც.
ზემოთ მოყვანილი საბუთიდან თითქოს ისე ჩანს, რომ ჯუ¬გაშვილ-ჯუღაშვილები მოძალადენი არიან და ვინ იცის, რაღას არ კადრულობენ მიწების მისატაცებლად, მაგრამ სინამდ¬ვილეში საქმე სულ სხვაგვარად ყოფილა. და აი, აქ ვლიდნება ჯუღაშვილთა გვარის თანდაყოლილი პრინციპულობა და ფო¬ლადივით ხასიათი -სამართლიანობისთვის უშეღავათო ბრძო¬ლა. ძველი საბუთები ცხადყოფს, რომ ხსენებული მარილისის მიწები ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში დაუმტკიცებია (შესაძლოა განმეორებით) ალექსანდრე II-ს ფშავლებისთვის, 1724 წელს ეს საბუთი განუახლებია კონსტანტინე კახთა მეფეს. უფრო მეტიც -1741 წელს სახლთუხუცეს გრიგოლ ჩოლოყაშვილს ფშავლებისათვის მიტაცებული სხვა კუთვნილი მიწები უკან დაუბრუნებია დიდი ბოდიშის მოხდით. აბა, ახლა წარმოვ¬იდგინოთ, 1792 წელს რომ ხელახლა სადავო გაუხადეს ეს მიწები ფშავლებს, როგორი მოსათმენი იქნებოდა. ფშავლებმა, ჯუღაშვილის მეთაურობით, გაიმარჯვეს. ერეკლე II-მ ისინი გაამართლა და მიწები დაუბრუნა.
რაში სჭირდებოდათ მთიელ ფშავლებს ეს ადგილები?
გამოჩენილ ეთნოლოგს, ვერა ბარდაველიძეს ზემოთ დასახ¬ელებულ წიგნში გამოქვეყნებული აქვს ფშაველთა ერთ-ერთ თავხევისბერთან, დავით თურმანაულთან 1950 წლის საუ¬ბრის ჩანაწერი, რომელიც ძველ მარილისს შეეხება: ,,აი, ამ ადგილებში ფშავლები ცხოვრობენ დღეს, ზოგნი ივრიდან გადასულები არიან, ზოგნი აქედან, _ ამბობს თურმანაული, _ იმ ადგილებს, სადაც ფშავლები არიან, სახელად ჰქვია: ბაყილოვანი, საკობიანო, კოშკები. იქ არის ადგილი კაკ¬ლიანი ჭალა, დიდი ადგილია, 100 კომლის საცხოვრებელი ყოფილა. ძველად იქ თავადებიდან ყიდულობდნენ მამუ¬ლებს და ცხოვრობდნენ, 2 კომლი უკანა ფშავიდან იყვნენ ჩასულები, ეხლა 10 კომლია. მატნელებს არ უნდათ, რომ იქ ფშავლები არიან. ეხლაც ედავებიან ისინი ერთმანეთს მამულებზედა, განსაკუთრებით კაკლიან ჭალაზედა. ეხლაც ერთმანეთის ხაროვანს იჭერენ და ჩხუბობენ''.
როგორც თურმანაულის ნათქვამიდან ჩანს, ჯერ კიდევ 1950 წელს აქ, მატნის სიახლოვეს, ფშავის უზენაესი და ცენ¬ტრალური ხატის _ ლაშარის ნიში მდგარა და დღესაც ასეა. მთავარი სალოცავი, როგორც ცნობილია მაღლა, ფშავის არაგვის ზემო წელში, ზღვის დონიდან 1640 მეტრის სიმაღ¬ლეზეა. ფხოვში მცხოვრები გვარები, მთლად უძველეს დროში ვენახის კულტურა რომ ჰქონდათ, მთაში ასვლის მერეც, უძველეს წარმართულ ღვთაებებს ღვინით ადიდებდნენ, ლუდთან ერთად, მაგრამ მაღალ მთებში საღვინე კონდიციის ყურძენს როგორ მოიწევდნენ? ამიტომ, როგორც ირკვევა, ბარში სავენახე მიწის ფართობებს ეძებდნენ და ხატისთვის საჭირო წმინდა ღვინოს _ ,,კულუხს'' აქ წურავდნენ. აქედან ეს ღვინო დღევანდელი ახმეტის რაიონიდან, ანუ ალაზნის ხეობიდან, ივრისა და ფშავის არაგვის სათავეებში აჰქონდათ ტიკებით (იხ. გაზეთი ,,ვერსია''. 2016 წ. #137, გელა ქოქიაშვილი ,,ვპოვე ტაძარი''). ჯუღაშვილის მომჩივრები ძირძველი მატ¬ნელები არ ყოფილან, ისინი აქ 50 წლის წინათ ჩასახლებულან, ფშავლებს კარგად არ იცნობდნენ და რა გასაკვირია, რომ მათი ძველი კანონიერი უფლებები არ იცოდნენ.
გარდა იმისა, რომ მოტანილმა საბუთებმა ჯუღაშვილთა ხასიათი გაგვიხსნა, ისიც გვიჩვენა, რომ ეს გვარი კახეთის მთიანეთიდან _ ფშავიდან მოდის და იქიდან უნდა იყოს ჩა¬სული ქიზიყშიც, სადაც ჯუგაანი (ჯუღაანი) დაარსდა.
...
ეშმაკს ათასი მაცდური სიტყვა აქვს _ სტალინის ქართვ¬ელობაში რომ ვეღარ შემოგედავებიან, ახლა იმას მოიგონებენ, კეკე გელაძის უკანონო შვილი, გვარად ეგნატაშვილი გახლდათო.
ამაზე დიდი მკრეხელობა რაღა უნდა იყოს!..
სინამდვილეში ბესარიონ ჯუღაშვილის უახლოესი მეგობარი, შეძლებული გორელი ფალავანი იაკობ ეგნატაშ-ვილი, იმავდროულად, მისი მეჯვარე და ოჯახის ნათლია გახლდათ. მან, სტალინის დაბადებამდე, ბესარიონსა და კეკეს ის ორი ბავშვი მოუნათლა, რომელიც ჩვილ ასაკში სახადმა იმსხვერპლა. არ ვიცი, მკითხველს სჭირდება თუ არა იმის შეხსენება, რომ ადრე ჩვენში ნათელმირონობას კიდევ უფრო დიდი ძალა ჰქონდა და სისხლით ნათესაობას აღემატებოდა (რაკი სიტყვამ მოიტანა, აქ ერთ ნიშანდობლივ ფაქტს უყუ¬რადღებოდ ვერ დავტოვებთ: სტალინის დაბადებას წინ უს¬წრებდა მისი ორი ჩვილი ძმის _ ორი ანგელოზის მოვლენა და იმქვეყნად ამაღლება, ხოლო თავად სტალინი ყვავილის სახადით სიკვდილს დიდწილად გერის წმინდა გიორგის ძა¬ლით გადაურჩა). ეგნატაშვილები ღირსეულად იცავდნენ ნა¬თელმირონობას. იმის გამო, რომ ღვინის სამას გადაყოლილმა ბესარიონმა მოხეტიალე ცხოვრება დაიწყო, ეგნატაშვილები, მღვდელ ჩარკვიანის ოჯახთან ერთად, აქტიურად ეხმარებოდ¬ნენ კეკეს პატარა სოსოს გზაზე დაყენებაში. სტალინს ძმები¬ვით თანშეზრდილი საშა და ვასო ეგნატაშვილები არასოდეს დავიწყებია. პირველი მათგანი კრემლში წაიყვანა, ხოლო მეორე, რა თქმა უნდა, უმისოდ არ დანიშნულა საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივნად.
ზევით მოტანილი ჭორი ორმაგად მკრეხელური იმიტომაა, რომ კეკე გელაძე ღრმადმორწმუნე ქალი იყო და დედისერთა შვილის მომავალს მღვდელმსახურებაში ხედავდა (იხ. ე.გ. გელაძე-ჯუღაშვილის ,,ჩემი მოგონებანი'').
გაგრძელება იქნება
გელა ქოქიაშვილი, ექსკლუზიურად ,,ვერსიისთვის''

back to top