Menu

VII სტალინი და ეკლესია

ლენინის წერილი პოლიტბიუროს (ნაწყვეტი)
19 მარტი. 1922 წ.
მკაცრად საიდუმლოდ
,,რადაც არ უნდა დაგვიჯდეს, აუცილებელია, რაც შეიძლება სწრაფად და გაბედულად ამოვიღოთ საეკლესიო ფასეულობანი, რითაც ჩვენს ფონდს რამდენიმე ასეული მილიონი მანეთით შევავსებთ (გავიხსენოთ, რომ ზოგიერთ მონასტერსა და ლავრას გიგანტური სიმდიდრე აქვს)...
... ამის თაობაზე რომელიმე ღონისძიებაზე ოფიციალურად სიტყვით უნდა გამოვიდეს მხოლოდ ამხ. კალინინი. პრესითა თუ სხვა საშუალებით საზოგადოების წინაშე არავითარ შემთხვევაში არ გამოვიდეს ამხ. ტროცკი...
პარტიის ყრილობაზე გაიმართოს საიდუმლო თათბირი ყველა ან თითქმის ყველა დეპუტატის, მათთან ერთად სახ. პოლიტიკური სამმართველოს, იუსტიციის სახალხო კომისარიატის და რევტრიბუანალის წარმომადგენელთა მონაწილეობით. ამ თათბირზე გავიტანოთ ყრილობის საიდუმლო გადაწყვეტილება, რათა ლავრებიდან, მონასტრებიდან და ეკლესიებიდან ფასეულობათა ამოღება მოხდეს დაუნდობელი სიბეჯითით, ნებისმიერი სირთულის გადალახვით და თან უმოკლეს ვადებში.
ხსენებულ ღონისძიებათა სწრაფად და წარმატებით ჩატარებისთვის, ასევე ზედამხედველობისთვის აქვე, ყრილობაზე შეიქმნას კომისია ამხ. ტროცკისა და კალინინის აუცილებელი მონაწილეობით. არ იყოს არანაირი პუბლიკაცია ამ კომისიისა, რათა მასზე დაქვემდებარებული ყველა ოპერაცია განხორციელდეს არა ამ კომისიის, არამედ საერთო საბჭოური და საერთო პარტიული ფორმით''.
ლენინის მიერ ხსენებული საიდუმლო თათბირისთვის პროექტის მომზადება უკვე ტროცკის პრეროგატივა იყო და მანაც ჩვეული ,,ოსტატობით'' შეადგინა იგი. მასში ნათქვამი იყო, რომ მიმართულებაშეცვლილი (сменовеховское) სამღვდელოების ფრთა (მხედველობაში ,,ჟივოცერკოვნიკები'' ჰყავდა) მომავალში შეიძლება ძალიან საშიში გამხდარიყო, მაგრამ საიმჟამოდ იგი ძირითადი ეკლესიის წინააღმდეგ უნდა გამოეყენებინათ, იმ ეკლესიის წინააღმდეგ, რომელიც კონტრრევოლუციის მხარდამჭერი იყო _ ასეთი ოპოზიციური მღვდელი ჩვენი ყველაზე ცოფიანი მაგინებელიაო. პოლიტიბიუროს წევრებმა, რომლებიც ამ წერილს გაეცნენ, შესაბამისი ხელმოწერები დასვეს: _ მოლოტოვი _ ვეთანხმები, ზინოვიევი _ ვეთანხმები, კალინინი _ ვეთანხმები (ლენინი და ტროცკი, რა თქმა უნდა, ისედაც ინიციატორები იყვნენ), სტალინი... (ხელს არ აწერს), მას წერილობით რომ უარეყო პროექტი, პოლიტბიუროდან გარიცხვა არ ასცდებოდა.
ეკლესიიდან განძის ამოღებასა და ტროცკისტული გეგმის განხორციელებას განსაკუთრებული მონდომებით ხელი მოჰკიდა ებრაელთა კომუნისტური პარტიის ათობით ათასმა ყოფილმა წევრმა. სტალინი შესაფერის დროს ელოდა და ისიც მალე დადგა.
როგორც ზევით მოტანილი საბუთებიდან დავინახეთ, მთელი ამ ანტირელიგიური ომის ინიციატორები ლენინი და ტროცკი არიან, რომლებიც შირმად საცოდავ რუს კაცს _ მიხეილ კალინინს იყენებენ (როგორც ჩანს, 1919 წლის მიმართვაზეც მას ეშმაკურად, მოტყუებით მოაწერინეს ხელი).
1922 წლის აპრილში, ტროცკის ინიციატივით (ლენინის ავადმყოფობის გამო, პოლიტბიუროს ის ხელმძღვანელობდა), ქალაქ შუვეში რევტრიბუნალმა 24 მღვდელი გაასამართლა და მათგან 4-ს დახვრეტა მიუსაჯა. კალინინმა 26 აპრილის დეპეშით, სრცაკ-ის პრეზიდიუმის სახელით (კალინინი მისი თავმჯდომრე იყო), რევტრიბუნალის სესიას სიკვდილის განაჩენის აღსრულების შეჩერება მოსთხოვა. ეს მის უფლებებში ნამდვილად შედიოდა. გაცოფებულმა ტროცკიმ კალინინის პარტიული პასუხისმგებლობის საკითხი პოლიტბიუროზე დააყენა და გაიმარჯვა _ კალინინის მოქმედება უმართებულოდ გამოცხადდა, რევტრიბუნალის გადაწყვეტილება _ მართებულად. ლენინისა და ტროცკის ფრთის გეგმა ეკლესიასთან მიმართებაში ,,წარმატებით'' მიმდინარეობდა: მოსკოვში, სმოლენსკში, პეტროგრადში, ყაზანში, ასტრახანში, ცარიცინსა და სხვა ქალაქებში, 1922-1923 წლებში, 550 რევტრიბუნალი გაიმართა, რომელზეც 10 000 მღვდელი გაასამართლეს და ყოველი მე-5 (2000) დახვრიტეს. ყველაფერი კალინინს ბრალდებოდა, რომელიც შველას სტალინს თხოვდა.
სტალინი 1923 წ.
რკპ(ბ) ცკ-ს #30 ცირკულური წერილი ,,რელიგიურ ორგანიზაციებთან დამოკიდებულების შესახებ''
(ნაწყვეტი)
16 აგვისტო, 1923. ,,მკაცრად საიდუმლოდ''
,,ცკ მოუწოდებს ყველა პარტიულ ორგანიზაციას, რათა სეიროზული ყურადღება მიაქციოს ანტირელიგიურ პროპაგანდაში და საერთოდ მორწმუნეთა და მათი კულტების მიმართ დამკიდებულებში ზოგიერთი ორგანიზაციის დარღვევებს. პარტიის პროგრამა ამბობს: ,,აუცილებელია, ვიზრუნოთ საიმისოდ, რომ არ შეურაცხვყოთ მორწმუნეთა გრძნობები, რაც რელიგიურ ფანატიზმს კიდევ უფრო ამყარებს. XI პარ-ტყრილობის რეზოლუცია ანტირელიგიური აგიტაციისა და პროპაგანდის საკითხებთან დაკავშირებით იმას ცხადყოფს, რომ როგორც ცენტრში, ისე ადგილებზე ხშირად გვხვდება უხეში შემთხვევები, რწმენასა და კულტს, სერიოზული ანალიზისა და განმარტების ნაცვლად, დასცინიან. ეს კი არ აჩქარებს, არამედ ართულებს მშრომელთა მასის გათავისუფლებას რელიგიური ცრურწმენებისგან. მრავალი მაგალითია ისეთი, რომელიც მკაფიოდ ცხადყოფს, თუ როგორ გაუფრთხილებლად, არასერიოზულად, ზერელედ ეკიდებიან ზოგიერთი პარტიული ორგანიზაციები და ხელისუფლების ორგანოები ისეთ სერიოზულ საკითხს, როგორიც რელიგიურ შეხედულებათა თავისუფლებაა. ეს ორგანიზაციები და სახელისუფლო ორგანოები, ჩანს, ვერ აცნობიერებენ, რომ თავიანთი უხეში, უტაქტო მოქმედებებით, მორწმუნეთა წინააღმდეგ, რომლე-ბიც მოსახლეობის უზარმაზარ უმეტესობას წარმოადგენენ, დიდ ზიანს აყენებენ საბჭოთა ხელისუფლებას, საფრთხეს უქმნიან პარტიის მიღწევებს ეკლესიის განყოფის საკითხში და წყალს ასხამენ კონტრრევოლუციის წისქვილზე.
აქედან გამომდინარე, ცკ ადგენს:
აიკრძალოს ეკლესიებისა და სამლოცველოების დახურვა რეგისტრაციის შესახებ ადმინისტრაციული გან-კარგულებების შეუსრულებლობის მოტივით, ხოლო ის ეკლესიები, რომლებიც დაიხურა, სასწრაფოდ გაიღოს.
აღიკვეთოს სამლოცველო სათავსებისა და ნაგებობების ლიკვიდაცია გადასახადის გადაუხდელობის გამო, რადგან ეს ლიკვიდაცია ხდება 1918 წლის იუსტიციის სახალხო კომისარიატის (нкю) შესაბამისი ინსტრუქციების გვერდის ავლით..
აიკრძალოს რელიგიური ხასიათის დაპატიმრებები, რამდენადაც ეს აშკარად ხელს უწყობს კონტრრევოლუ-ციურად მოქმედ ეკლესიის მსახურებსა და ,,მორწმუნეებს''.
ცკ-ს მდივანი ი. სტალინი''
დადგენილების ტექსტი საკმაოდ ორაზროვანია: თითქოს ფრაზები ,,რელიგიური ცრურწმენები'', ,,კონტრრევოლუცია'', ,,ეკლესიის განყოფა'' ტროცკისა და ლენინის დასაშოშმინებლად ჟღერს, იგი ერთგვარი შირმა და სატყუარაა ათასობით პარტიული ორგანიზაციისა თუ უჯრედის ლიდერებისთვისაც, რათა მათ სტალინის სიტყვები რევოლუციის მიზნების რევიზიად და სახელმწიფო გადატრიალებად არ მიიჩნიონ. ასეთ შემთხვევაში სტალინს დილის ცვარივით ააორთქლებდნენ. დადგენილებაში პირიქითაა ნათქვამი _ ტროცკის გეგმა კონტრრევოლუციას ეხმარებაო. სინამდვილეში ეს საბუთი ეკლესიის გადარჩენას ემსახურება და ტროცკის წინააღმდეგ ღია ომის დასაწყისია. ეს ომი მძიმედ დაიწყო.
20-30-იან წლებში მარტო მოსკოვში და მის მიმდებარე რაიონებში 150 ტაძარი დაანგრიეს, ხოლო 300 ქარხნის საამქროებად, კლუბებად, საერთო საცხოვრებლებად, სატუსაღოებად და ბანაკებად გადააკეთეს. საამისოდ მზადდებოდა კიდევ 500 ტაძარი. საჭირო იყო, სტალინს ისევ ემოქმედა:
ნაწყვეტი ცკ-ს პოლიტბიუროს სხდომის ოქმის ამონაწერიდან
12.09.1933 წ.
,,...არსებული ინფორმაციის საფუძველზე ცკ-ს შეუძლებლად მიაჩნია ახალი მშენებლობების წამოწყება ტაძრებისა და ეკლესიების ნგრევის ხარჯზე, რომლებიც ძველი რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლებს წარმოადგენს.
საბჭოთა სახელისუფლო ორგანოები და მუშურ-გლეხური მილიცია მოვალენი არიან, ყველა ღონისძიება გაატარონ, მათ შორის დისციპლინური და პარტიული სასჯელი გამოიყენონ ძველი რუსული ხუროთმოძღვრული ძეგლების დასაცავად.
ცკ-ს მდივანი ი. სტალინი''
ჩანს, რომ 1929 წელს ქვეყნიდან გაძევებული ტროცკის გავლენა სახელისუფლო წრეებში იოლი ამოსაკვეთი არ იყო. სიონისტები თუ ხეპრე ათეისტები ილიჩის სახელით კიდევ აგრძელებენ ბრძოლას ეკლესიის წინააღმდეგ, ამიტომ სტალინი გადამწყვეტ შეტევაზე გადავიდა:
ცკ-ს პოლიტბიუროს 1939 წლის 11 ნოემბრის სხდომის ოქმის ამონაწერი
,,რელიგიური საკითხები:
რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის მსახურებისა და მართლმადიდებელი მრევლის რელიგიასთან დაკავშირებით ცკ ადგენს:
1. ამას იქით, გაუმართლებლად იქნას მიჩნეული სსრ კავშირის შინაგან საქმეთა კომისარიატის (нквд) ორგანოთა მიერ რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის მსახურთა დაჭერისა და მორწმუნეთა დევნის პრაქტიკა;
2. გაუქმდეს ამხ. ულიანოვის (ლენინის) 1919 წლის 1 მაისის #13666 მითითება ,,რელიგიისა და მღვდლების წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ'' მიმართული ფ.ე. ძერჟინსკისადმი და ყველა ის შესაბამისი ინსტრუქცია вчк-огпу-нквд-ს მისამართით, რომელიც რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიის მსახურებისა და მართლმადიდებელი მრევლის დევნას შეეხება.
შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატმა დაიწყოს იმ საქმეთა რევიზია, რომლებიც მღვდელმსახურებასთან დაკავშირებით გასამართლებულ და დაპატიმრებულ მოქალაქეებს შეეხება.
ზემოთ ნახსენები მოტივებით გასამართლებული ის მოქალაქეები, რომელთაც ზიანი არ მიუყენებიათ საბჭოთა ხელისუფლებისთვის, ციხიდან გათავისუფლდნენ და პატიმრობა სხვა, არათავისუფლების აღმკვეთი ღონისძიებით შეეცვალოთ.
სხვა კონფესიის მორწმუნეთა ბედზე, რომლებიც პატიმრობაში იმყოფებიან, ცკ დამატებით მიიღებს გადაწყვეტილებას.
ცკ-ს მდივანი ი. სტალინი''
მკითხველს უთუოდ გაუჩნდება კითხვა, თუ რა ბედი ეწია ტაძრებიდან ამოღებულ ქონებას.
1922 წლის 1 ნოემბრის მონაცემებით, ტაძრებიდან ამოღებული საეკლესიო ნივთების საერთო ღირებულება 4 650 810 ოქროს მანეთი იყო. სხვა, 964 ერთეული უიშვიათესი ანტიკვარული საგნის ღირებულება გვიან დაიანგარიშეს. აქ მთავარი სულ სხვა რამაა _ ვითომდა დამშეული მოსახლეობის დასაპურებლად ამოღებული საეკლესიო ქონება სინამდვილეში სხვაგან დაილექა. საგრძნობი თანხა სამხედრო რევოლუციური საბჭოს თავმჯდომარის, ტროცკის განკარგულებაში აღმოჩნდა. პოლიტბიუროს დადგენილებაში ეწერა: ,,რევსამხსაბჭოს დაუყოვნებლივ გადაეცეს ძვირფასეულობიდან შემოსული წილი 25 000 000 მანეთის ოდენობით, რომელიც გათვალისწინებულია სამობილიზაციო მარაგისთვის. იგი დაბეგვრას არ ექვემდებარება სამხედრო ხარჯთაღრიცხვის განსაზღვრის დროსაც კი''. ფრიად საგულისხმოა წერილი, რომელიც ტროცკიმ 1922 წლის 23 მარტს გაუგზავნა ლენინს, კრასინს და მოლოტოვს: ,,დასავლეთ ევროპაში ან თუნდაც მხოლოდ პოლონეთში პროლეტარული რევოლუციის მოსაწყობად ჩვენთვის უპრიანია, 22-23 წლებში ამოვიღოთ 50 მილიონი მანეთის განძის მასა, ვიდრე 23-24 წლებში 75 მილიონს დაველოდოთ''.
როგორც ზევით ვნახეთ, ტაძრებს ამ რაოდენობის განძი არ აღმოაჩნდათ და ამიტომ, რაც კი ამოიღეს, ტროცკიმ უმალ სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა, რომლის დირექტორი, აბა, თუ მიხვდებით, ვინ იყო? _ მადამ ტროცკაია (სედოვა) _ ბატონ ლეიბა დავიდოვიჩ ბრონშტეინის მეუღლე, ერთი სიტყვით, ტროცკის ცოლი. ეს სიმდიდრე კიდევ არაფერია იმასთან, რაც 1920 წელს ჩაუვარდათ ხელთ ბოლშევიკებს რუსეთის იმპერიის ოქროს მარაგის სახით. ნიშანდობლივია, რომ სწორედ 1920 წლიდან დაიწყო დიდძალი სიმდიდრის გემებით გაზიდვა საზღვარგარეთ, უწინარესად კი აშშ-ში. გაზეთი ,,ნიუ-იორკ ტაიმსი'' იუწყებოდა, რომ მარტო 1921 წლის პირველ 8 თვეში აშშ-ში გაიტანეს 460 მილიონი დოლარის ოქრო, საიდანაც 102,9 მილიონი მოდიოდა ბატონ შიფის მიერ დაარსებულ ფირმაზე ,,кун леб и ко''. გავიხსენოთ, სწორედ ამ სიონისტმა ბოსმა დააფინანსა ტროცკი, როცა ის ამერიკიდან გამოემგზავრა რევოლუციის მოსაწყობად. ახლა შიფი, ვარბურგი და სხვა დამფინანსებლები ამისთვის დივიდენდებს იღებდნენ'' (,,Сталин и церковь'' გვ. 143)
აი, სწორედ ასეთ ტროცკის და მის პოლიტიკურ შლეიფს ებრძოდა სტალინი, რომელიც ქვეყანას აშენებდა, ხოლო ტროცკი (ჯერ ამერიკაში, შემდეგ კი მექსიკაში გაძევებული) შარაგზის დედაბერივით ქოთქოთებდა და პასკვილურ წიგნებს წერდა სტალინზე.
ტროცკი და ლენინი ეკლესიებს ანგრევდნენ, მრევლს აშინებდნენ, მღვდლებს ხოცავდნენ.
სტალინი მღვდლებსა და მორწმუნეებს იცავდა, ეკლესიებს აღადგენდა (მან 22 ათასი ეკლესია, სამლოცველო სემინარია თუ აკადემია დაუბრუნა ხალხს და რუსეთის ეკლესიას ავტოკეფალიის 500 წლისთავის იუბილე გადაუხადა).
ლენინის ინიციატივითა და პოლიტბიუროს გადაწყვეტილებით, 1922 წლის მაისში რუსეთის ეკლესიას თავი მოჰკვეთეს _ ტიხონი დაიჭირეს და ქვეყანა უპატრიარქოდ დატოვეს.
სტალინი ჯერ საქართველოს დაეხმარა ავტოკეფალიის გაფორმებაში, შემდეგ კი რუსეთს _ პატრიარქის ხელდასხმაში. რუსეთის პატრიარქი საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქმა, კალისტრატე ციცნაძემ აკურთხა. რუსეთის პატრიარქს სტალინმა მისცა ახალი, მოწყობილი რეზიდენცია, დაუნიშნა ხელფასი, ეკლესიას გაუჩინა დაუბეგრავი ბიუჯეტი და თან ისე, რომ დანიშნულ სახელმწიფო რწმუნებულს (ეს სამსახური პეტრე I-ის დაარსებული იყო) უბრძანა: ,,ეკლესიის ჯიბეში ყურებას გიკრძალავთ''.
საკმარისია, წავიკითხოთ 1943 წლის 4 სექტემბერს სტალინისა და სამი მიტროპოლიტის _ სერგის, ალექსისა და ნიკოლოზის შეხვედრის ჩანაწერი, დავინახავთ, როგორი მოწიწებით ჩამოჰყავს სტალინს კიბეებზე მოხუცი სერგი (თან ბოდიშს უხდის: ,,მომიტევეთ, რომ ახლა ამაზე მეტი დახმარება არ შემიძლია''), რომ ერთხელ კიდევ მივხვდეთ, რატომ აფასებს სტალინს ასე მართლმადიდებელი ეკლესია.
...დედამისი კეკე გარდაცვალებამდე რამდენიმე ხნით ადრე რომ შეხვდა შვილს, შეეკითხა:
_ ვინ ხარ ახლა შენ, იოსებ?
_ რაღაც რუსეთის მეფის დარი, _ უპასუხა სტალინმა.
_ რა სამწუხაროა, რომ შენ მაინც მღვდელი არ გამოხვედი... _ უთხრა კეკემ.
როგორც სტალინის ქალიშვილი სვეტლანა ალილუევა წერს: ,,სტალინი დედის ამ სიტყვებს აღფრთოვანებული იხსენებდა ხშირად''. რატომ? იმიტომ ხომ არა, რომ დედის სიტყვებში ღვთის ხმა მოესმოდა ნიადაგ ქარ-ცეცხლში ნაწრთობ, ვინ იცის, რაოდენ დაღლილ ფოლადის ტიტანს.
ვინ იცის...
მოსკოვის მიტროპოლიტი ფილარეტ დროზდოვი სტალინის შესახებ წერს: ,,ის ძმებში ერთადერთი გადარჩა და ღმერთისგან ცხებული რუსეთის მეფე გახდა... ღვთის სიტყვა ცხებულს უწოდებს ისეთ მიწიურ მოძღვრებსაც, რომლებიც ხილული გაბრწყინებით არ ყოფილან მირონცხებულნი. ასე მაგალითად, წინასწარმეტყველი ესაია, რომელიც ღვთის პირით მეტყველებდა სპარსეთის მეფეზე, ასე ამბობდა: ,,უთხრა უფალმა თავის მირონცხებულ კიროსს'' (,,Сталин и церковь'' გვ. 33).
ვ. მოლოტოვი იხსენებდა, რომ ,,სტალინს უყვარდა ბიბლიის ციტირება. ხშირად, ახლო წრეში (ბუნებრივია, მათ შორის, ვინც ასე თუ ისე ერკვეოდა საკითხში) სტალინი ამაყობდა, რომ საქართველომ რუსეთზე გაცილებით ადრე მიიღო ქრისტიანობა''. ვ. მოლოტოვი სხვა, კიდევ უფრო საინტერესო ამბავსაც იხსენებს: ,,ერთხელ სტალინმა მარშალი ვასილევსკი მიიპატიჟა სუფრასთან და მშობლებზე ჩამოუგდო სიტყვა. ვასილევსკის მამამისთან, რომელიც სოფლის მღვდელი იყო, ურთიერთობა არ ჰქონდა. _ ცუდია, როცა კაცი მშობლებს ივიწყებს, _ თქვა სტალინმა _ აი, თქვენ, სხვათა შორის, ჩემს ვალს დიდხანს ვერ გაისტუმრებთ... _ სტალინი სეიფთან მივიდა და იქიდან საფოსტო გზავნილთა ქვითრების დასტა გამოიღო. როგორც გაირკვა, სტალინი ვასილევსკის მამას სისტემატურად უგზავნიდა ფულს, მოხუცს კი ეგონა, რომ ამას შვილი უკეთებდა. _ მე არ ვიცოდი... რაღა მეთქმის, _ აღიარა ვასილევსკიმ. არქიმანდრიტი კირილე (პავლოვი) მოწმობს, რომ ,,ომის შემდეგ მარშალი ვასილევსკი ტროიცკ-სერგის ლავრაში ჩადიოდა ხოლმე და იქაურ სასტუმროში ჩერდებოდა (,,Сталин и церковь'' გვ. 9).
VIII სტალინი, წმ. მატრონა და ხატები
სტალინის ეკლესიისადმი დამოკიდებულებაში ფრიად საყურადღებოა ომის პერიოდი და წმინდა მატრონასთან (ნიკონოვა)
ურთიერთობა. თავის დროზე ცარიცინში ჩასულ სტალინს მატუშკა მატრონამ ასე უწინასწარმეტყველა: ,,იქნება ომი... წითელი მამალი გაიმარჯვებს... გამარჯვება შენ დაგრჩება... ხელმძღვანელობიდან შენ იქნები, რომელიც მოსკოვს არ დატოვებს... ქალაქი არ დათმო... არც დათმობ!''.
სამღვდელოების ტროცკისტული დევნის შემდეგ მონაზონთა უმეტესობა ჯერ კიდევ სახლებში იყო ჩაკეტილი. ეს ის დროა, როცა სახელმწიფოში ქირომანტების, მარჩიელებისა და ჯადოქრების წინააღმდეგ სამართლებრივი დევნა მიმდინარეობდა. ამ დროს ცრუ ნათელმხილველებსა და ნამდვილ მონაზვნებს ერთმანეთისგან ვერ არჩევდა შინსახკომი. მატრონა ვერც ერთი რეიდისას ვერ მოიხელთეს სახლში. ოფიციალური საბუთი არ მოიპოვება და რაიმეს მტკიცება შეუძლებელია, მაგრამ რუსულ ეკლესიაში გავრცელებულია ხმა, რომ ყოველი რეიდის წინ მატრონას ვიღაც აფრთხილებდა და ეს ,,ვიღაც'' სტალინი იყო.
... 1941 წელს, როცა გერმანელები უკვე ხიმკებში იყვნენ, _ იხსენებდა მონაზონი დედა სერგია (კლიმენკო), _ მოსკოვიდან წმინდა კეთილმორწმუნე თავად დანიელის წმინდა ნაწილების გატანა მოისურვეს (ღირსი სერგი რადონეჟელის წმინდა ნაწილები უკვე გატანილი ჰქონდა შესანახად ისტორიულ-არქეოლოგიურ საზოგადოებას), ძველი სტილით 23 ნოემბერს თავადი დანიელ მოსკოველი თავად გამოეცხადა სტალინს და უთხრა: ,,მოსკოვის პატრონი მე ვარ. ხელი არ მახლოთ, თორემ ცუდი დღე დაგადგებათ''. ეს ფაქტი მე პატრიარქ ალექსის ხაზინადარმა, არქიმანდრიტმა ერემიამ მაშინ მითხრა, როცა ომის შემდეგ მოსკოვში დავბრუნდი... სტალინმა გამარჯვებისთვის სალოცველად კრემლში სამღვდელოება მოიხმო. სწორედ ამ დღიდან ვრცელდება ლეგენდა, რომ ტიხვინის ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატი თვითმფრინავით შემოატარეს მოსკოვის თავზე და მოსკოვი მან მტრისგან იხსნა. (,,Сталин и церковь'')''.
მოსკოვის თავზე ხატის შემოტარებას თუ ლეგენდის ელფერი დაჰკრავს, სტალინგრადში მომხდარ ასეთსავე ფაქტს უტყუარი მოწმე ჰყავს მარშალ გ. ჟუკოვის სახით. 1942 წელს თვითმფრინავმა სტალინგრადს ყაზანის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ხატით შემოუფრინა. ეს ამბავი მარშალმა მწერალ იური ბონდარევთან ერთად საუბარში დაადასტურა. როგორც ცნობილია, სტალინგრადში დაბომბვას გადარჩენილი ერთადერთი ნაგებობა სწორედ ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის სახელობის ეკლესია იყო, რომელსაც ღირსი სერგი როდონეჟელის სახელობის ეკვდერიც აქვს. (,,Сталин и церковь'').
ომის დროს სტალინის ეს ნაბიჯი ისტორიაში ჩახედულ კაცს აუცილებლად მოაგონებს ბიზანტიის კეისარს, დიდ კონსტანტინეს, როდესაც იგი თითქმის წაგებულ ომში ჯარს ჯვრით წარუძღვა და გაამარჯვებინა.
ახლა წარმოვიდგინოთ: როცა გამარჯვების მისაღწევად მოსკოვისა და სტალინგრადის თავზე, უმაღლესი მთავარსარდლის ბრძანებით, ღვთისმშობლის ხატი დაფრინავს, როცა მის გარდა, მისი ორი უმთავრესი მხედართმთავარი ა. ვასილევსკი და გ. ჟუკოვი, კაცი-ლეგენდა ჩუიკოვი დაუფარავად ადიდებენ ქრისტეს, ამ ნებას რომელიმე პოლიტხელი წინ აღუდგებოდა ჯარში? დიახ, ჯარში იმ დროს სიონისტურ-ტროცკისტული ბაცილა დამარცხებული იყო, მაგრამ სხვაგან ჯერ კიდევ ფუთფუთებდა.
1946 წელს პროფესიონალმა ათეისტებმა ერთხელ კიდევ მოუსინჯეს ნიადაგი სტალინის მიერ შემაგრებული ეკლესიის საძირკველს.
ოქტომბრის თვეში ,,მებრძოლი უღმერთოების კავშირის'' ცენტრალური საბჭოს თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელმა ფ. ოლეშუკმა და პ/მ მდივანმა ე. ტუჩკოვმა, რომელიც 1920-1930 წლებში ეკლესიის აღიარებული მახრჩობელა იყო, ისარგებლეს რა ჩეხური ,,თავისუფალი მოაზროვნეების'' მიწვევით, გადაწყვიტეს როგორმე აეღორძინებინათ თავიანთი ორგანიზაციის საქმიანობა. ცდა უშედეგო აღმოჩნდა _ საბჭოთა კავშირის კომპარტიის ცკ-ს მდივნის ა. ჟდანოვისგან უარი მიიღეს. 1947 წელს ეს ორგანიზაცია საერთოდ გააუ-ქმეს. ლენინური ბოლშევიკებისა და კომკავშირლებისთვის წარმოუდგენელი იყო ეკლესიის ავტორიტეტი. 1948 წელს დაიწყო სრულიად რუსეთის კომუნისტური პარტიის (ბოლშევიკების) ცკ-ის დადგენილების მომზადება ,,ახალ პირობებში ათეისტური პროპაგანდის ამოცანების შესახებ''. სტალინმა ამ იდეას თავდაპირველად განგებ წაუყრუა, მერე კი, როცა დადგენილების პროექტი წინ დაუდეს, მისი ავტორების ბევრი იდეა მიუღებლად მიიჩნია და ეს საბუთი საერთოდ დამარხა. უფრო მეტიც, ხმარებიდან ამოაღებინა ტერმინები _ ,,ანტირელიგიური'' და ,,ათეისტური'' (,,Сталин и церковь'').
სტალინის შემდეგ მისმა მთხრელმა ნ. ხრუშჩოვმა ახალი ბრძოლა გააჩაღა ეკლესიის წინააღმდეგ. 1960 წელს მან 30 ათასი ეკლესია დახურა, რაც 1917 წლის შემდეგ ყველაზე ფართომასშტაბიანი რბევა იყო. სუმსკის ღვთისმშობლის მონასტრიდან დევნილმა მონაზვნებმა მაშინ საქართველოს ეკლესიას მოაშურეს და ერთ-ერთმა მათგანმა გიორგი გეგეშიძის სახლს შეაფარა თავი, სადაც მატუშკათი მიმართავდნენ (ნ. მჟავანაძის ნაამბობდან ,,ისტორიული მემკვიდრეობა''. 2010 წ. #2(4)).
ამ საქმეში ხრუშჩოვი მარტო არ იყო, მას მხარში მეორე ქართველთმოძულე მ. სუსლოვი ედგა, ის სუსლოვი, რომელსაც სტალინმა ,,უღმერთოების'' დახურვაზე მოაწერინა ხელი.
...
თუ კარგად დაუკვირდებით, სტალინის სავარაუდო მკვლელობას სამი ძირითადი მიზეზი ჰქონდა: ქართულ-რუსული პატრიოტიზმი, მართლმადიდებლობა და ,,მხეცთან'' დაპირისპირება.
,,1943 წელი, სტალინის გარდაცვალებამდე 10 წლით ადრე: სენაკში მყოფი წმინდა მატრონა კრჩხიალებს _ ვხედავ, სტალინი დატყვევებულია!..
_ ვის მიერ? _ ეკითხებიან.
_ კაგანოვიჩისა და მისნაირებისგან, _ მერე სტალინის პირით ყვირის: _ რას სჩადით! რას სჩადით! _ და განასახიერებს, როგორ დგანან სტალინის აქეთ-იქით და-ძმა კაგანოვიჩები, მერე ისევ სტალინის პირით ყვირის: ,,_ რა გინდათ, რომ მიქნათ? _ და განასახიერებს, როგორ გუდავენ ბალიშით'' (თვითმხილველთა ნაამბობი (,,Сталин и церковь'' გვ. 48).
რაკი სტალინთან ერთად მოსკოვის გადარჩენაში თავისი წვლილი ნეტარმა მატრონამაც შეიტანა, მან ,,მატრონა მოსკოველის'' სახელი მიიღო, ხოლო სტალინი თავის მხრივ მატრონას ხატში ჩაიწერა. ეს ფერწერული ხატი პეტერბურგის სიახლოვეს, სოფელ ზნამენკას პეტრე-პავლეს სახელობის ეკლესიაშია დავანებული.
აი, რას ამბობს ხატის შესახებ ამ ეკლესიის დეკანოზი ევსტაფი (ჟარკოვი) 2009 წელს გაზეთ ,,ზავტრას'' კორესპონდნეტთან საუბარში:
_ იცოდეთ, როცა ეს პიგმეები და გოშიები ამოწყდებიან, რომელთაც თავიანთი დაკვეთა და ინტერესები აქვთ, როცა ჰაერი გაჯანსაღდება (დიახ, დიახ, აუცილებლად დაწერეთ _ როცა ამოწყდებიან), სტალინს მაშინ მიაგებენ პატივს. ლაპარაკია არა მის კანონიზაციაზე, არამედ იმ საკადრის პატივისცემაზე, რაც ქვეყნის მხსნელ ბელადსა და მეთაურს ეკადრება. მაგრამ ეს ასე მალე არ მოხდება.
გელა ქოქიაშვილი

back to top