Menu
RSS

ხევსურ დედაი

მტყობიები (ადამიანის დაღუპვის მაცნე ხევსურეთში, _ რედ.) სოფელში საღამოს ბინდს შემოჰყვა და რამდენიმე წუთში, ოცკომლიან სოფელს დამბლა დაეცა. 

ლანდებივით გადადიოდნენ დაზაფრული ქალები ეზოდან ეზოში. 

გაისმოდა შეკავებული ქვითინი და ელდიანი შეცხადება: 

_ ვინ ეტყვის მძიმიას?! 

_ ვაიმე, დედას ვინ გაუმხელს?! 

_ ვინ შებედავს, ნეტავ? 

_ როგორი სათქვამია ერთაის სიკვდილი?! 

_ ვერ გადაიტანს, გული გაუსკდების! 

_ დის მეტი, ვერავინ ეტყვის... 

როცა დაღუპულის დედისდას _ ნანუკას _ მოხუცმა ქალმა ხმის კანკალით შეაპარა: გამაგრდი, დისშვილი აღარა გყავსო, _ ჯერ გაშტერდა საწყალი ქალი, ბოლოს რომ ჩასწვდა, რაც მოხდა, იმანაც საბრალობლად ამოიზლუქუნა: 

_ ავაი, ღმერთო, ეს რა ჰქენი, ღმერთო? ჩემს დას ვინ ეტყვის ერთი ზურაბის სიკვდილს?! 

კვლავ შეჰბედა მოხუცმა ქალმა: 

_ შენს მეტი ვერავინ ვერა, ნანუკო, თუ შენ... 

ნანუკა გუმანით ჩასწვდა, რომ მართლაც, მის გარდა, ამ საზარელი ამბის მიტანას მის დასთან არავინ არ იკისრებდა. 

* * * 

სამოცდაათს გადაცილებული მოხუცი ქალი სამზადში ფუსფუსებდა, თან თავის შვილიშვილთან, ორი წლის ზეზვასთან მოალერსე რძალს, შუქიას ესაუბრებოდა. 

ზურაბის ყიზლარში გასტუმრების დღეს, ორ-სამ კვირით ადრე, გულისტკივილით ველი მე ცოდვილი, არა და არ მაძლევს გული მოსვენებას; დიაცი სამარეში ფეხგადადგმული ვარ, ვინ იცის, მომისწრებს თუ არა გაზაფხულზე ცოცხალს... შუქია თან ზეზვას შეჰღუღუნებდა ენის მოჩლექით, თან ყური დედამთილისკენ ჰქონდა. 

_ მთელი დუნია იქ მიდის, _ განაგრძობდა მოხუცი, _ ყიზლარში ვის რა გასჭირვებია, რომ ზურაბს რამე გაუჭირდეს. მიდიან და მოდიან მეცხვარეები, განა წინანდელი დროა, რომ გაუჭირდეს, მაგრამ ზურაბის გაშვება მაინც ყოველ შემოდგომაზე მიჭირს... 

რამდენი წელია ცხვარში დადის, არც რაიმე როდისმე გასჭირვებია, მაგრამ მაინც... 

ვეხვეწები: გეყოფა, შვილო, ცხვარში სიარული, ახლა ჩვენ მოგვხედე-მეთქი, მაგრამ გაგიგონია?! ამხანაგებს ვერ ვუღალატებო, მე შინ დავჯდე და ჩემი ცხვარი სხვებს ვამწყემსვინოო?! 

_ უხარის შენ შვილს ეგ ხელობა, _ გაიცინა შუქიამ, _ ეგრე ადვილად ვერ გადააჩვევ! 

რძალ-დედამთილი ოთახში შევიდა. 

_ ბეჩავს, მოუკვდეს დედა, სწორ-ამხანაგისთვისაა გადამკვდარი... 

_ ქალო, ნუ იცი შენ ეგრე გონის დალევა შვილის წასვლაზე, შენ შვილზე კარგები წავიდნენ დღეს ყიზლარში, განა იმათ დედები არ დარჩათ, მაგრამ შენსავით არავინ წუწუნებს, _ ხუმრობით ტუქსავდა რძალი დედამთილს. 

მოხუცი კარგა ხანს იჯდა გაჩუმებული და თვალგაშტერებული, მერე ისევ მოჰყვა ვიშვიშს. 

_ ახლა პირველი ღამეა, რომ ზურაბს შინ არ სძინია, დილას ჭერხოში რომ ავხდები და იმის ლოგინს ცარიელს ვნახავ, ის იქნება გასაძლები, თორემ ახლა რა მიჭირს... 

რძალს შეებრალა მოხუცი, თან გულში გაიფიქრა, ახლა ჩემს გულშიც ჩამოგახედაო და პატარა ზეზვას ქერა თმა თითებით გადაუვარცხნა. 

კედელთან ტახტზე წამოწოლილი შვიდი-რვა წლის გოგონა `დედაენას~ ჩაჰკირკიტებდა, თან ქვეშ-ქვეშიდან თვალი ბებიისკენ გაურბოდა. 

რძალმა იცოდა, რომ მოხუცი დილაობით შვილის საწოლი ოთახის კარს ფრთხილად შეაღებდა ხოლმე, მძინარე შვილს მონუსხულივით კარგა ხანს უყურებდა და გამობრუნდებოდა, თუ მღვიძარს მიუსწრებდა, ნაძალადევად აბუზღუნდებოდა, უსაყვედურებდა, გასაღვიძებლად მოვედიო, შუადღემდე ნუ გძინავსო, საქმეს მიხედვა უნდაო. 

ეს იცოდა რძალმა და ენანებოდა ერთი შვილის შემყურე მოხუცი. 

მართლაც, რას გაიგებ, სამოცდაათი წლის ქალი, იქნება, ვეღარც მოესწროს გაზაფხულს... 

_ რა დამაძინებს მე ახლა, _ თქვა კარგა ხნის ფიქრის შემდეგ მოხუცმა, _ ამ ღამეს ნიადაგ თეთრად მინდა გატეხა, ეშმაკებით სავსე მგონია ჭერხო უზურაბოდ. 

_ შენც ნუ ახვალ ჭერხოში, _ გაიცინა რძალმა, _ აქ დაწექი და დაიძინე. 

ახალგაზრდა ქალს დედამთილის ყოველი სიტყვა გულზე ჩხვლეტდა, მაგრამ დედამთილთან არაფერს იმჩნევდა; ვითომდა, სულაც არ მენაღვლება, თუ შვიდი-რვა თვე ქმარს თვალით ვეღარ ვნახავო. 

ეგაა ხევსური დედროვანის წესი: სათაკილოდ ითვლება ქმრის სიყვარულის გამჟღავნება. 

_ ეს ვინა გვყავს აქ, _ ნაძალადევი სითამამით მიუჩოჩდა რძალი დედამთილს, თან ბავშვი მუხლზე შემოუსვა, _ რა ეშმაკი შემობედავს ჩვენს სახლში, ზეზვა თუ შინ იქნება! 

ბებია მოეხვია შვილიშვილს და თვალები დაუკოცნა, თან გულში გაიფიქრა: ამის საფრად მომკლას მამაზეციერმა, ამისი ხელით მეღირსოს მიწის მიყრა, მაგრამ ღვიძლი შვილი კი მაინც სხვა ყოფილაო. 

_ ხომ არ გვევახშმა, დედილავ, _ უთხრა ქალმა და წამოდგა, _ გადავყევით დღეს მეცხვარეთა გასტუმრებას, შენმა შვილმა თუ თავის შინიდან არ დაულოცა ყველას გზა, უამისოდ ცხვარში არ წავა... 

_ დედა ენაცვალოს, სწორ-ამხანაგი საკუთარ თავს ურჩევნია, რა ყელში ჩავა პური, მეცხვარეები ახლა, ალბათ, დარიალში ფეხზე ზემდგომები წაიხემსებდნენ, _ თქვა მოხუცმა და ბავშვი მუხლიდან ჩამოსვა. 

_ კარგიღა, დედაილო, კარგი, გონს ნუ დაილევ, _ შუქიამ ტაბლა გადმოდგა, _ მწყემსები არაფერსაც არ იკლებენ, სულ ქეიფ-ქეიფით ივლიან ყიზლარამდე... 

ქალს სიტყვა შუაში გაუწყდა, შემკრთალმა ყური კარისკენ ქნა. 

_ ვაიმე, ქალების მოთქმასავით რაღაცა მომეჩვენა! _ ჩაიჩურჩულა თავისთვის და ფანჯარასთან მიდგა. 

მოხუცი რაღაცის თქმას აპირებდა, მაგრამ რძალმა ხელით ანიშნა, მოიცა, რაღაც ამბავიაო. 

მოხუცმა ვერაფერი გაიგო, სმენადქცეული შეაჩერდა ფანჯარაზე აკრულ რძალს. 

_ ვაიჰ! _ წამოიკვნესა უცბად შუქიამ, თითქოს ზურგში დანა ჩასცესო. 

ერთხანს ფანჯარასთან გაქვავდა, მერე უცბად შემობრუნდა, იქვე მოტიტინე ბავშვს მივარდა, ხელში აიტაცა და სახეზე აიფარა. 

დედამთილი თავგზააბნეული, ყბაჩამოვარდნილი შეჰყურებდა რძლის უცნაურ საქციელს, მერე რაღაც იგუმანა თუ იაზრა, სკამზე მოკვეთით დავარდა. 

_ ჩემ ზურაბი! _ აღმოხდა და ბავშვის მკერდში სახეჩამალული რძლისკენ გაიშვირა აკანკალებული ხელები. 

სოფლიდან დაძრული მოთქმა-ზარის ხმა თანდათან უახლოვდებოდა სოფლის განაპირას მდგომ სახლს და ნელ-ნელა სკამზე გაქვავებული მოხუცის სმენამდეც მიაღწია. 

`ვეღარც მოგივა ზურაბი, ჩემო დაოო!~ _ ეს სიტყვები გამოარჩია მრავალი ხმიდან, თავისი დის ხმა აშკარად იცნო. თვალები დახუჭა, შუბლი მოიჭმუხნა და ასე გაქვავდა. 

კარებთან კედელს აკრძული რძალი გარინდებულიყო, ხელში პატარა ზეზვა ეჭირა, ეჭირა კი არა, სახეზე ჰყავდა აფარებული. 

ტახტზე მწოლიარე გოგონას ეძინა. 

პატარა ზეზვა გაოცებული, გაფართოებული თვალებით დაჰყურებდა ხანს მის მკერდში თავჩარგულ დედას, ხან იქვე, სკამზე უცნაურად თვალმოხუჭულ ბებიას. 

გარედან შემოჭრილმა გოდების ხმამ ბავშვიც გამოარკვია. დედა და ბებია გადაავიწყდა და შემკრთალი ფანჯარას მიაჩერდა. 

_ ჩემ დის ხმაი ასს! _ თქვა მოხუცმა ჩურჩულით, თვალი არ გაუხელია, არ განძრეულა. 

`რა შორ გზაზე გაგისტუმრებია ზურაბი, ჩემ დაოო!~ _ კვლავ გარკვევით ჩაესმა მოხუცს, სადღაც, ეზოს გადაღმიდან შემობღავლებული. 

თვალები გაახილა და კედელზე ჩამოკიდებულ შვილის ტანისამოსს გახედა. ხალიჩაზე გადაჯვარედინებულ ხმალსა და ხანჯალზე გადაიტანა მზერა. 

ეზოდან მონადენი ზარი სახლის ყველა კუთხე-კუნჭულს სიკვდილის ჟრუანტელით ავსებდა და გმანავდა. 

მოხუცმა ისევ დახუჭა თვალები. 

_ ჩემგან ნაზღვნობ-ნასანთლობი (ნალოცვი, მსხვერპლშენაწირი ხევსურეთში, _ რედ.), უფალო, შენ არ ყოფილხარ, _ თქვა მშვიდად, _ თუ ხარ, სამართალი არ გაგაჩნია! 

მოზარეთა ზირწუ (წივილ-კივილი, _ რედ.) სახლის ეზოს შემოერტყა. 

მოხუცს გარედან ახლა ყველაფერი გარკვევით ესმოდა. 

_ ჰო, თუ ხარ, სამართალი არ გაგაჩნია, ღმერთო, თორემ მე უზურაბოდ არ გამწირავდი! 

კარებიდან ყრუ კვნესა შემოესმა. 

მოხუცმა რძალს გახედა. 

_ მომგვარე ბალღი აქ! _ ბრძანა მოხუცმა. 

ქალი ბარბაცით მიუახლოვდა დედამთილს და ბავშვი კალთაში ჩაუსვა. 

_ გაეგებე ახლა ხალხს! _ განაგრძო მბრძანებლურ კილოზე მოხუცმა, _ შენ მიხეილთ ზურაბის ცოლი ხარ და მაიქეც ისე, როგორც ზურაბის ცოლს და ხევსურის ქალს შეშვენის!.. 

შუქია წელში გასწორდა, თავსაფარი შეისწორა და კარისკენ გაუბედავად გაემართა. 

როცა რძალი გავიდა და კარი გაიხურა, მოხუცი ფეხზე წამოდგა. 

_ მართალი კი არ იყოს ეს ხალხი, ზურაბო, რა ზირწუ მესმის?! _ ხალხის მოთქმით აზრიალებულ ფანჯარას შეეკითხა ის და ბავშვი ორივე ხელით მაგრად მიიკრა მკერდზე. 

`ერთაიც გყავდა, სოფელს გარეთ რად გაუშვიდი, ჩემ დაოო!~ _ აღარ ინდობდა ღვიძლი დაი ნანუკა, თან ჩანდა, სახლში შემოსვლასაც ლამობდა კარის ზღურბლთან მოწოლილი. 

მიხვდა, მომაკვდინებელი საწამლავივით შეიგრძნო, რომ ყველა გზა მოჭრილი იყო, უბედურებისთვის პირდაპირ თვალებში უნდა შეეხედა. 

_ მოუნელებელი ხარ, სიკვდილო... მაგრამ მე ნისლაურთ ხირჩლაის ქალი ვარ! _ თქვა ამაყად და გარედან მომდგარ მოზარეთ კარი ფართოდ გაუღო. 

წინ თავისი და შეეფეთა. 

_ განა ზურაბი მე უკვდავი გავაჩინე! _ მიაძახა გასვლისთანავე ტუქსვით დას, _ ერთხელ მოკვდებოდა, მა რას იზამდა! რა ყურები წამიღე შენი ღრიანცელით?! 

ქალების მოთქმამ და კივილმა ცა გახია. 

_ ადამიანის ხელით ხომ არ მომიკვდა? _ ჩაეკითხა ყურში მის წინ მუხლებზე დავარდნილ დას. 

_ ალაღებულმა მოკლა წყალმაოო! _ ამოატირა ნანუკამ. 

_ ვოშკაცს ან ალაღებული წყალი მაჰკლავს, ან ზვავი, ან მტრის ტყვია! _ თქვა თავისთვის. 

_ დაუღალავის მუხლის ზურაბსა ჯუთელნი (სოფლის სახელი ყაზბეგში, _ რედ.) მხრითაც მოგიტანენო! _ მოსთქვამდა რომელიღაც ქალი. 

_ ცოცხალიც სოფლისაა და მკვდარიც! _ თქვა კვლავ თავისთვის, _ ჯუთელნი თავის მკვ¬დარს განა დარიალში გასწირავენ... 

შუაღამე გადასული იქნებოდა, როცა ცხედარი სოფელში მოასვენეს. 

მძიმიამ რძალი დაიმარტოხელა, ცალკე ოთახში გაიყვანა და ბრძანებით მიმართა: 

_ შენ ჩამომავლობით კი არა ხარ უჯიშო, იმედი მაქვს, მაგრამ მაინც... დღევანდელი დიაცები დაღნაზდით... ხოყნის სასაუბრო არ გახადო თავი, ზურაბს არ ეკადრების. სისუსტე არავინ შეგატყოს, გადახედე ხალხს, რამდენია პატრონდაკარგული დიაცი, ჭირში სუსტი ყველაფერში სუსტია... 

_ ჩემთვის ახლა ბედენა აღარაა, _ უპასუხა შუქიამ, _ ვინ რას იტყვის ჩემზე. ავსა და კარგს ერთი ფასი აქვს... _ მოწოლილი ცრემლები შეიკავა და ათრთოლებული ბაგე მოიკვნიტა. 

_ შენთვის და ჩემთვის რასა აქვს ფასი და რას არა, ეგ არაა მთავარი, _ შეკრა შუბლი დედამთილმა, _ ზურაბისთვის, მისი კაცობისთვის, ჯიშისთვის, წესისთვის, სოფლის ქვრივ-ობლისთვის, ძაძებიანი დიაცებისათვის რასაცა აქვს ფასი, ისაა მთავარი! ჩვენი წუწუნით სოფლელთ საკუთარი უბედურება არ უნდა გავახსენოთ, არ უნდა დავუმძიმოთ! ხალხს განა ჩვენზე ნაკლებები ეხოცება, ჯუთის გორი ყველას ერთნაირად ფარავს მიწით... 

განსვენებულის სახლს თანასოფლელთა ზარი მახრჩობელასავით შემოხვეოდა და გუდავდა. 

მთელი სოფლის დიდ-პატარა, ქალი და კაცი, მოხუცი და ახალგაზრდა ნელი ჩურჩულით მოიზლაზნებოდა ზურაბის სახლისკენ, თან მხრებზე აწეული ოცდაათი წლის ვაჟკაცი მოჰქონდათ, რომელიც დილით ნოღაეთისკენ გაისტუმრეს. 

ამხანაგის მისაშველებლად ადიდებულ თერგს შებმული მეცხვარე დამარცხდა და ერთადერთი შვილი მოხუც დედას მკვდარი მიაყენეს კარზე. 

დედა გამოეგება შვილს. 

ყველას მისკენ გაექცა თვალი, მისი ნახევრადჩურჩულით ნათქვამი სიტყვები კი არავის ესმოდა. 

ეზოში ცხედარი წუთით დაბლა დაუშვეს დედის წინ. 

_ ყიზლარში წასული, რა მალე დაბრუნდი, ბიჭო, _ შვილის გამტკნარებულ, ფერდაშრეტილ სახეს ალმაცერად გახედა ქალმა, _ ან რა შნოზე მახოლ, მართლა მკვდარივით, თავის ფეხით გამაიარე, ზურაბო! 

მერე შებრუნდა და სახლში შეუძღვა ცხედრიონს.

შოთა არაბული

 

დაბრუნება დასაწყისში